Óhætt er að segja að heimurinn hafi breyst eftir hryðjuverkaárásirnar á Bandaríkin 11. september 2001. Sá sem bar ábyrgð á þeim hryðjuverkum, Osama bin Laden, leiðtogi al-Qaeda, hefur nú  verið ráðinn af dögum eftir að hafa verið í felum í áratug.

Bin Laden fæddist í Riyadh í Sádi-Arabíu árið 1957 en ólst hins vegar upp í borginni Jeddah við Rauðahafið. Bin Laden fjölskyldan auðgaðist á kaupsýslu og í byggingariðnaði. Faðir hans kom frá Hetremout í Suður-Jemen og fluttist til Sádi-Arabíu. Hann náði sérstöku sambandi við Faisal konung Sádi-Arabíu og sakaði ekki að konungurinn gaf út tilskipun um að allar framkvæmdir ríkisins skyldu vera á könnu fyrirtækis Bins Ladens.

Í Jeddah minnast menn bin Ladens sem unglings sem hafði gaman að því að stunda útreiðar og fara í veiðiferðir, en sem hafði einnig ríka þörf til að reyna að sannfæra vini og vandamenn um að stunda trú sína af meiri innlifun.

Segja menn sem þekktu bin Laden á unglingsárum hans að ekkert hafi gefið mönnum vísbendingar um að þessi piltur ætti síðar eftir að verða valdur að dauða þúsunda manna með hryðjuverkum víðs vegar um heiminn, engum þó eins eftirminnilegum og árásunum á Bandaríkin 11. september.

Á uppvaxtarárum bin Ladens var Jeddah aðeins lítill bær í miðri sandauðninni, alls ólíkur þeirri ljósaborg sem nú er, en Jeddah þykir helst minna á bandaríska stórborg með tilheyrandi skyndibitastöðum. Þó blésu ávallt ólíkir menningarstraumar um Jeddah, í mun ríkara mæli en aðrar borgir Sádi-Arabíu, enda fóru milljónir múslima um borgina ár hvert í pílagrímaför til heilögu borganna, Mekka og Medina.

Osama Bin Laden var 17. og yngsti sonurinn í röð 52 barna, eina barn fjórðu eiginkonu Muhammads bin Ladens, Aliu Ghanem, en hún var sýrlensk. Hlýddi drengurinn gjarnan á föður sinn á kvöldin rekja nauðsyn þess að lifa í samræmi við þær ströngu trúarreglur sem menn aðhyllast í Sádi-Arabíu, fæðingarstað spámannsins Múhameðs.

Mislíkaði að karlar gengju í stuttbuxum

Muhammad bin Laden lést þegar Osama var aðeins tíu ára og erfði pilturinn þá fjármuni sem jafnast á við marga milljarða íslenskra króna. Móðir hans giftist á ný og þau fluttu í hús í útjaðri Jeddah í nýju millistéttarhverfi sem þar var að rísa.

Bin Laden eignaðist hvíta Chrysler-bifreið þegar hann komst á unglingsárin og bauð kunningjum sínum úr hverfinu gjarnan í bílferð, að sögn Khaleds Batarfi sem var nágranni bin Ladens.

Segir Batarfi að bin Laden hafi aldrei borið auðæfi sín á torg og hann reyndi ekki heldur að predika yfir piltunum sem hann vingaðist við. Þvert á móti kaus hann að reyna að hafa áhrif á menn með því að sýna gott fordæmi.

„Honum mislíkaði t.d. að karlar gengju í stuttbuxum," segir Batarfi. „Ég man hins vegar ekki til þess að hann segði okkur að gera það ekki. Maður fann það bara og af því að við bárum virðingu fyrir honum þá vorum við alltaf í síðbuxum er við spiluðum fótbolta."

Glaumur og glys í Líbanon

Batarfi kveðst ekki minnast þess að bin Laden sýndi stúlkum neinn áhuga. Í bókinni Bin Laden: The Man Who Declared War on America segir höfundurinn, Yossef Bodansky, hins vegar að fyrir 1975 hafi bin Laden nýtt ferðir til Líbanon, þar sem menn voru mun frjálslyndari en í Sádi-Arabíu, til að sletta úr klaufunum.

Fullyrðir Bodansky jafnvel að bin Laden hafi í Líbanon verið hinn mesti drykkjusvelgur og kvennaflagari.

Þegar borgarastríð braust út í Líbanon í apríl 1975 héldu æðstuprestarnir í Sádi-Arabíu því fram að Guð væri að refsa íbúum Líbanons vegna þess að þeir hefðu leyft sér að spilla ungum múslimum, nokkuð sem bin Laden tók mjög til sín að sögn Bodanskys.

Og hinn ungi bin Laden fékk tækifæri til að sýna fylgispekt sína við íslam snemma á níunda áratugnum þegar hann hélt til Afganistans - eins og þúsundir annarra trúbræðra hans - til að berjast í heilögu stríði gegn Sovétmönnum sem ráðist höfðu inn í landið árið 1979. Sá bin Laden einkum um að tryggja bardagamönnum búnað og þjálfun.

Afganistan hafði á þessum tíma sérstakt aðdráttarafl fyrir múslima. Það var trúarleg skylda að heyja heilagt stríð gegn hinum guðlausa, sovéska innrásarher. Það var útilokað að heyja heilagt stríð annars staðar á þessum tíma, en í Afganistan var það hægt.  

Skömmu áður en stríðinu lauk stofnaði bin Laden samtökin Al Qaeda, sem átti að nota til að heyja baráttuna. Þegar sigur vannst á Sovétmönnum drógu bin Laden og skoðanabræður hans þá ályktun að ekkert gæti stöðvað íslam. 

Stjórnvöld í Sádi-Arabíu voru fyrir sitt leyti afar ánægð að einn landa þeirra beitti sér svo mjög í stríðinu gegn Sovétmönnum og tóku því fljótlega að styrkja starfsemi hans fjárhagslega, rétt eins og stjórnvöld í Bandaríkjunum og Pakistanar. „Hann gaf gott fordæmi. Við vildum fleiri eins og hann," segir Turki prins sem var yfirmaður sádi-arabísku leyniþjónustunnar um árabil.

Bin Laden fór aftur til Sádi-Arabíu 1989 en féll þar í ónáð vegna þess að hann var andvígur veru bandarísks hers í landinu í Persaflóastríðinu og var sviptur vegabréfi er hann náðist við að smygla vopnum frá Jemen. Var þrýst á hann að fara úr landi og fór hann til Súdan. Hann hafði barist við hlið Bandaríkjamanna í Afganistan, en þoldi ekki að þeim skyldi boðið til Sádi-Arabíu til að eiga við Íraka og Saddam Hussein og snerist gegn þeim. Brátt fór hann að kenna Bandaríkjamönnum um allt mótstreymi múhameðstrúarmanna.

Í Súdan stofnaði hann ýmis fyrirtæki, þar á meðal sútunarstöð, tvo stóra búgarða og stórt vegagerðarfyrirtæki. Í Súdan var litið á hann sem hetju, en hjá CIA fóru að vakna grunsemdir um að hann væri farinn að senda fé til herskárra múhameðstrúarmanna um heim allan.

Lítum á hann sem íslamska hetju

Eftir öldu hryðjuverka, þar sem nafn bins Ladens kom við sögu, fóru Bandaríkjamenn og Sádi-Arabar að þrýsta á Súdani að vísa honum úr landi þannig að hann hefði ekki lengur samastað til að athafna sig. Omar Hassan Ahmed Al-Bashir, forseti Súdans, sagði í viðtali við Frontline að hann hefði talið betra að bin Laden yrði áfram í Khartoum því að þá væri hann upptekinn af fyrirtækjum sínum og auðveldara að hafa auga með honum.

Bin Laden fór hins vegar til Afganistans vorið 1996 og með honum 200 fylgismenn og um sumarið gaf hann út heilagan úrskurð um stríð á hendur Bandaríkjamönnum.

Í Afganistan höfði talibanar náð völdum. Bin Laden studdi þá með fé og stríðsmönnum og í staðinn leyfðu talibanar bin Laden að reka þjálfunarbúðir fyrir hryðjuverkamenn.   

Bandaríska leyniþjónustan CIA áætlar, að allt að 20 þúsund manns hafi fengið þjálfun í búðum bin Ladens í Afganistan fyrir 11. september 2001. 

Munuð heyra og sjá í fjölmiðlum

Bin Laden lýsti fyrirætlunum sínum í viðtali við bandarísku sjónvarpsstöðina 1997, einu af fáum viðtölum sem hann veitti vestrænum fjölmiðlum. „Við lýstum stríði á hendur bandarísku ríkisstjórninni vegna þess að bandaríska ríkisstjórnin er tákn óréttlátrar og glæpsamlegrar harðstjórna," sagði hann í viðtalinu. 

Peter Arnett, einn blaðamannanna, sem tók viðtalið, spurði bin Laden hver væru áform hans. „Þið munuð sjá þau og heyra í fjölmiðum ef Guð lofar," svaraði Bin Laden. 

Árið eftir, 7. ágúst 1998, gerðu al-Qaeda samtökin fyrstu umtalsverðu árás sína þegar öflugar bílasprengjur sprungu utan við sendiráð Bandaríkjanna í Kenía og Tansaníu. 224 létu lífið, flestir Afríkubúar og margir múslimar.  Tólf bandarískir ríkisborgarar fórust.

Bin Laden notaði múslimatrú til að réttlæta blóðbaðið. „Þegar ljóst er að ekki er hægt að reka þessa Bandaríkjamenn af höndum sér án þess að ráðast á þá, jafnvel þótt það kosti múslima lífið, er það heimilt samkvæmt íslam," sagði hann.

Clinton-stjórnin greip til aðgerða, réðst á búðir Bins Ladens í Afganistan og skaut sprengjum á lyfjaverksmiðju í Súdan án þess að Bandaríkjamenn gætu fært óyggjandi sönnur á að verksmiðjan tengdist bin Laden. 

Tveimur árum síðar létu yfir 2700 manns lífið í New York þegar tveimur farþegaflugvélum var flogið á World Trade Center turnana, 180 manns létu lífið í bandaríska varnarmálaráðuneytinu, Pentagon, í Washington þegar flugvél var flogið á bygginguna og 40 farþegar í fjórðu vélinni fórust þegar vélin brotlenti í Pennsylvaníu.  

Þótt  Khalid Sheikh Mohammed, sem nú er fangi í Guantánamo herfangelsinu á Kúbu, hafi skipulagt árásina lagði bin Laden sjálfur blessun sína yfir hernaðaráætlunina og valdi árásarmennina. 

Bandaríkjastjórn gerði í kjölfarið innrás í Afganistan og hrakti talibana frá völdum. En bin Laden slapp, að vísu naumlega, undan innrásarhernum og var síðan í felum, að því er talið var í fjalllendinu á milli Afganistans og Pakistans.

Bandaríkjastjórn lagði 25 milljónir dala til höfuðs bin Laden en án árangurs.  Öðru hvoru sendi hann frá sér ávörp, sem birt voru á vefjum íslamista þar sem hann tjáði sig um atburði. Einnig birtust af honum myndir fyrir tæpum fjórum árum þar sem hann virtist hafa litað hár sitt og skegg svart.