Frá mótmælunum á Wall Street. Reuters

Mótmælin fyrir utan kauphöllina á Wall Street í New York eru hluti af alþjóðlegri bylgju mótmæla, að mati Jeffrey Sachs, hagfræðiprófessor við Colombia-háskóla. Vaxandi ójöfnuður og skortur á tækifærum fyrir ungt fólk kyndi undir óánægju sem brjótist fram í mótmælum um víða veröld.

Sachs ræddi í morgun stöðu heimsmála í viðtalsþætti á Bloomberg. Kom þar fram sú skoðun hans að bylgja mótmælanna tengdist alþjóðavæðingunni. Bandaríkin búi við kerfislægan vanda þar sem efla þurfi menntun og starfshæfni vissra þjóðfélagshópa, svo þeir geti tekið þátt í hagkerfinu á tímum alþjóðavæðingar.

Varar prófessorinn við afleiðingum þess að ekki verði tekið á skuldakreppunni í Evrópu af festu. Dragist það átak á langinn muni mótmælin breiðast út og auka þrýstinginn á stjórnmálamenn.

Bandaríkin glíma við kerfislægan vanda

Hefur Sachs skrifað nýja bók um þennan kerfislæga vanda í Bandaríkjunum, The Price of Civilization: Reawakening American Virtue and Prosperity, þar sem hann heldur því fram að efla þurfi menntun bandarísku þjóðarinnar og byggja upp innviði landsins til að tryggja samkeppnisfærni þess. Við þá endurreisn þurfi fyrirtæki að leggja sitt af mörkum í gegnum skattkerfið. Loforð um skattalækkanir á hægri vængnum um þessar mundir séu viðbrögð við fjárstuðningi fyrirtækja sem vilji fá eitthvað fyrir sinn snúð.

Slíkar lækkanir séu hins vegar skammtímavermir þar sem vandinn sé kerfislægur og lúti að hæfni vinnuaflsins til að framleiða verðmæti á tímum þar sem samkeppnin við bandaríska hagkerfið sé meiri en nokkru sinni í sögunni. Má af þessu skilja að Sachs telji að vissir þjóðfélagshópar í Bandaríkjunum hafi orðið undir í samkeppninni á tímum alþjóðavæðingar. Þá bendir hann á að á síðustu árum hafi framleiðslu verið úthýst frá Bandaríkjunum og telur það áhyggjuefni. Vekur sú greining athygli enda hefur iðnframleiðsla stundum verið sett í samhengi við liðna tíð í umræðum um þjónustuhagkerfið, sem höktir nú vegna skuldakreppunnar. Hringrás útlána, neyslu og þjónustu hefur stíflast.

Tengir andófið við stúdentamótmælin í Síle

Sachs tengir mótmælin í New York við arabíska vorið, stúdentamótmælin í Síle - þar sem búsáhöldum var brugðið á loft - og lífskjaramótmælin í Ísrael. Sjálfur hafi hann fylgst með mótmælunum í New York og þá veitt því athygli að erlendir ferðamenn hvetji mótmælendur til dáða. Samkennd með þeim sem eigi um sárt að binda vegna skuldakreppunnar sé alþjóðleg.

Athygli vekur að Sachs skuli tengja mótmæli víða um heim með þessum hætti en skammt er síðan Ólafur Ragnar Grímsson lagði fram svipaða greiningu í fyrirlestri á alþjóðlegri ráðstefnu stjórnmálafræðinga á Íslandi.

Þótti þá ýmsum sem forsetinn hefði teygt sig langt með því að tengja búsáhaldabyltinguna við arabíska vorið og önnur mótmæli þar sem nýir samskiptamiðlar koma við sögu.