Þegar einelti kemur upp í skólum er brugðist við því með ákveðnum aðgerðum. Árás unglinga á fyrrum skólafélaga sinn hefur verið kærð eins og fram kom í blaðinu í gær. Jóhannes Tómasson ræddi í gær við nokkra skólastjóra um einelti.

EINELTI kemur stöku sinnum upp í grunnskólum og hafa þeir skýrar línur um hvernig eigi að bregðast við og grípa inní. Ragnar Gíslason, skólastjóri Foldaskóla, segist ekki treysta sér til að meta hvort einelti fer vaxandi eða minnkandi en segir aðstöðu skólanna til að taka á málum hafa batnað með tilkomu betur menntaðra kennara, námsráðgjafa, sálfræðinga og nemendaverndarráða. Hér á eftir er rætt við nokkra skólastjóra um málið.
 Helgi Árnason, skólastjóri Rimaskóla þar sem eru 720 nemendur, segir einelti fátítt en segir þó einstaka tilfelli koma upp, ekki síst meðal yngri barna. Hann segir það helst uppgötvast hjá foreldrum sem hafi þá samband við skólana og leiti ráða og aðstoðar. Gerendur gæti sín nefnilega vandlega á því að láta ekki sjást til sín á skólalóðunum. Mál vegna eineltis eru m.a. rædd á fundum svonefnds nemendaverndarráðs, sem starfa í grunnskólum, en í því sitja skólahjúkrunarfræðingur, sálfræðingur, námsráðgjafi, sérkennarar og fagstjórar auk skólastjóra. Helgi segir margs konar aðgerðir reyndar til að sporna við einelti og nefndi meðal annars átaksverkefnið Grafarvogur í góðum málum sem miðar að því að skapa öflugt skólastarf, að nemendum líði vel og þar sé m.a. tekið á aga. Þá segir hann reglulega gerðar kannanir vegna eineltis og komi fram þar einhverjar vísbendingar séu málin könnuð betur. Þá hafa kennarar í Rimaskóla setið sérstök námskeið varðandi bekkjarstjórnun og agastjórnun sem Helgi segir að hafi verið mjög gagnleg.
 Hildur Hafstað, skólastjóri Engjaskóla, segir alltaf koma upp einstök mál og að í vetur hafi ekki komið upp mál sem skólinn hafi ekki getað leyst. Nemendur í Engjaskóla eru um 500. Hún segir foreldra oft hafa samband, stundum geri nemendur það sjálfir en það fari nokkuð eftir aldri þeirra. "Lykillinn er gott samstarf við heimilin og ef foreldrar finna að þau geta hringt og rætt málin við okkur þá opnast þau miklu fyrr. Þá er kannski hægt að grípa inní nógu snemma," segir Hildur. Hún segir mikilvægt að halda umræðunni vakandi og vera viðbúinn að taka mál til meðferðar. "Ef okkur tekst að hafa uppi þann anda í skólanum og þá afstöðu bæði meðal foreldra og nemenda að svona geri menn ekki þá tekst kannski einna best að koma í veg fyrir að eineltismál komi upp."

Einelti áberandi í heimi fullorðinna

 Guðbjörg Þórisdóttir, formaður stjórnar Skólastjórafélags Reykjavíkur, segir marga koma að lausn hinna einstöku mála sem upp kunni að koma í skólum. "Mikilvægt er að allir starfsmenn séu vakandi fyrir samskiptum nemenda og láti vita ef þeir telja að nemendum líði illa. Fullorðið fólk, foreldrar og starfsmenn skóla, þarf að hlusta vel á raddir barna og láta þau finna að við viljum liðsinna þeim."
 Hún vildi líka setja málið í stærra samhengi: "Einelti er svo áberandi í heimi fullorðinna í íslensku samfélagi að það er ekki nema von að börnin verði þátttakendur í því líka. Það þarf því að upplýsa almenning betur um einelti." Guðbjörg telur líka að umræðan um einelti sé um of tengd samskiptum barna.
 "Það er talað um einelti í grunnskólum og umræðan er bundin við börn. Það finnst mér lítilsvirðing við börnin. Einelti á vinnustöðum í heimi fullorðinna er miklu algengara en við höldum. Við þurfum ekki annað en að fylgjast með fréttum til að heyra að fullorðið fólk er til í að vega mann og annan með orðum. Kjaftasögur eru gott vopn til að gera menn tortryggilega og fljótlegt er að ræna fólk ærunni. Við þurfum ekki annað en fylgjast vel með fréttum. Ég fullyrði að meðferð heimsbyggðarinnar á einkamálum Clintons sé einelti og margir taka virkan þátt í því og því miður eru fjölmiðlarnir virkir gerendur.
 Það er lykilatriði að menn geri sér grein fyrir þessu og að einelti sé ekki heimatilbúinn vandi skólanna. Ég veit ekki betur en að margt megi lesa í Biblíunni um leiðir til að bæta samskipti mannanna. Heimili, skólar, kirkjan og fleiri stofnanir vinna að því að göfga manninn. Allir geta litið í eigin barm og fundið eitthvað sem þeir hefðu betur látið ósagt og jafnvel mótmælt þegar illmælgi er í loftinu. Eitt ráð get ég gefið okkur öllum sem umgöngumst börn: Gætum að því sem við látum börn og ungmenni hlusta á, í samskiptum og líka í fjölmiðlum," sagði Guðbjörg að lokum.

Leyst með góðri samvinnu við foreldra

 "Ég treysti mér ekki til að segja hvort einelti fer minnkandi eða vaxandi en hins vegar hefur aðstaða okkar til að taka á eineltismálum batnað," segir Ragnar Gíslason, skólastjóri Foldaskóla, í samtali við Morgunblaðið. "Það hefur gerst með aukinni menntun kennara, með tilkomu nemendaverndarráðs, námsráðgjafa og góðri sálfræðiþjónustu. Og eineltismál hafa fyrst og fremst verið farsællega leyst þegar við náum góðri samvinnu við foreldra," sagði Ragnar ennfremur.
 Ragnar sagði skýrar reglur gilda um meðferð eineltis og segir skólamenn leggja sig fram um að vinna vel úr þeim málum. "Nemendur og foreldrar hafa fengið handbók skólans og bækling með skólastefnu, reglum og ferli agamála ásamt rökstuðningi og markmiðið er að útrýma einelti," segir Ragnar og leggur líka áherslu á að mál sem þessi séu viðkvæm.
 Sem dæmi um reglur í grunnskóla verður hér á eftir vitnað í skólastefnu Foldaskóla en þar koma fram einkunnarorð nemenda sem eru þessi: "Í skólanum okkar ætlum við að læra um þá veröld sem við lifum í.
 Í skólanum okkar ætlum við að skilja hvernig við getum sýnt hvert öðru virðingu og umhyggju.
 Í skólanum okkar ætlum við að læra að þekkja okkur sjálf og hvernig við getum borið ábyrgð á hugsunum okkar og gjörðum."
 Í skólareglum Foldaskóla er settur fram rökstuðningur við einstaka þætti í stefnuskrá skólans og m.a. fjallað um framkomu, samskipti og gildi. "Nemendur Foldaskóla eiga að temja sér prúðmannlega framgöngu innan sem utan skóla. Engum leyfist að trufla vinnu annarra í skólanum," segir um framkomu og segir meðal annars svo í rökstuðningi. "Vandamál sem koma up vegna hegðunar nemenda eru leyst í samvinnu við foreldra. Ef ekki er hægt að leysa vandamál innan skólans er annarra leiða leitað í samvinnu við Fræðslumiðstöð Reykjavíkur."

Brugðist við neikvæðri hegðun

 Um samskipti segir að nemendur eigi að virða hver annan og læra að vinna með öðrum. Bent er á að nútíma þjóðfélag krefjist samstillingar, nemendur þurfi að læra að taka tillit til samferðamanna sinna og brugðist sé hart við neikvæðri hegðun, einelti, ofbeldi eða skemmdarfýsn.
 Um gildi segir að nemendur temji sér heilbrigðan metnað fyrir námi sínu og kappkosti að á því besta sem unnt sé hverju sinni, þeir beri hag skólans fyrir brjósti og leggi metnað sinn í að kynna hann vel í samfélaginu með framgöngu sinni. Í rökstuðningi segir meðal annars svo: "Forsenda þess að allir nemendur fái að njóta sín og hæfileika sinna er að þeir beri virðingu hver fyrir öðrum. Nemendur eiga allir, samkvæmt þroska sínum, að geta viðurkennt að ekki séu allir eins og að allir eigi rétt á að tillit sé tekið til þeirra. Í skólanum á að ríkja jákvætt andrúmsloft sem eflir starfsgleði og eykur sjálfstraust nemenda og trú á eigin getu. Öllum ber að taka alvarlega þegar misbrestur verður í samskiptum. Skólinn vinnur skipulega þegar upp koma alvarleg samskiptamál, s.s. einelti. Áríðandi er að foreldrar/forráðamenn taki þátt í þeirri vinnu og leysi vandamálin í samvinnu við skólann."