Laugardagur 8. janúar 2000. ( ) Nái barnið þitt ekki settum markmiðum í náminu, færðu skólagjöldin endurgreidd"

Ofangreind trygging er veitt foreldrum nemenda í Morningside Academy í Seattle í Bandaríkjunum, sem er einkarekinn grunnskóli, viðurkenndur af Washington fylki. Nemendur Morningside ná einstökum árangri í námi. Sem dæmi má nefna að á tíu ára tímabili fór nemendum skólans fram í lestri að jafnaði um tvö og hálft námsár á hverju skólaári, framfarir í reikningi voru að jafnaði um þrjú námsár á hverju skólaári og framfarir í málnotkun að jafnaði nálægt fjórum námsárum á hverju skólaári, allt miðað við meðaltöl nemenda á stöðluðum þekkingarprófum. Árangur nemenda Morningside vekur ekki síst athygli í ljósi þess að flest barnanna hafa formlega greiningu um námsörðugleika vegna misþroska af einhverju tagi, s.s. ofvirkni, athyglibrests eða lestrarhömlunar. Félagslegur og fjárhagslegur bakgrunnur barnanna er breytilegur, sum þeirra hafa annað móðurmál en ensku, og einhver þeirra höfðu greinst með "klínískt þunglyndi", voru jafnvel hætt að sækja skóla eða voru langt á eftir jafnöldrunum í námi án nokkurrar tilgreindrar ástæðu. Óhjákvæmilega vekur það mann til umhugsunar að tryggingarákvæðið er veitt foreldrum þessara barna fari þeim ekki fram á hverju ári a.m.k. tvöfalt hraðar en vænst er af börnum í almennum grunnskólum.

Dæmi um árangur

Foreldrar barna sem sækja Morningside skólann fylgjast daglega náið með frammistöðu barnanna og leyna ekki gleði sinni yfir framförum þeirra, eins og sjá má á eftirfarandi ummælum: "Dóttir okkar byrjaði í Morningside skólanum í hittiðfyrra. Hún var þá tveimur árum á eftir í lestri og reikningi. Síðan hefur hún bætt sig um fjögur ár í þessum greinum. Í dag á hún góða vini, er örugg í fasi og tilbúin að fara í framhaldsskóla til að takast þar á við ný og ögrandi viðfangsefni."

"Dóttir mín naut verunnar í Morningside skólanum. Ég heyri ekki lengur gamla uppgjafartóninn í henni um hvað hún sé heimsk og geti ekkert. Í Morningside öðlaðist hún jákvæða sjálfsímynd og á nú notaleg og gjöful samskipti við annað fólk, börn og fullorðna."

Auk frásagna af þessu tagi og tölulegra upplýsinga um framfarir nemenda Morningside, er einnig áhugavert að sjá hver árangur nemenda annarra skóla er þar sem Morningside aðferðin er notuð. Hér eru tvö dæmi um það:

"Nemendum John Muir grunnskólans hefur farið svo fram í lestri, að á aðeins tveimur árum hefur skólinn færst alla leið úr 69. upp í 32. sæti á samræmdum prófum af þeim 81 grunnskóla sem eru í Seattle."

"Í dreifbýli bresku Kólumbíu í Kanada er lítill grunnskóli, Fort Fraser. Að hausti réðu aðeins 39% nemenda sem flestir eru frumbyggjar, við námsefni sem ætlað var aldri þeirra í almennri ritun, þ.e. í skrift, stafsetningu, málnotkun og tjáningu. Strax um vorið, eftir að þeim hafði verið kennt um veturinn af kennurum Morningside, réðu 80% nemendanna við námsefni sem þeir áttu að kunna miðað við aldur, í þessari grein."

Rannsóknarstofa í kennslutækni

Morningside Academy er eins konar rannsóknastofa þar sem stöðugt er verið að prófa góða kennslu- og stjórntækni. Það er að segja, árangursríkar aðferðir í kennslu sem hægt er að kenna öðrum, endurtaka, prófa annars staðar og fá sambærilegar niðurstöður. Þegar tölulegar upplýsingar, sem sýna gagnsemi tiltekinnar kennslutækni birtast í vísindatímaritum er aðferðin prófuð í kennslu við Morningside. Fáist hliðstæðar niðurstöður þar og fram komu í upphaflegu rannsókninni er aðferðin notuð áfram. Reynist aðferðin vel er hún einnig kennd í öðrum skólum sem kaupa kennaraþjálfun af kennurum Morningside skólans. Með öðrum orðum sagt, þá er í Morningside að finna safn úrvals aðferða sem þar eru í stöðugri endurskoðun og þróun, þannig að hverjum nemanda er tryggð besta kennsla sem völ er á hverju sinni.

Hvernig er þetta gert?

Árið 1967 fjármagnaði Bandaríkjastjórn rannsókn á því hvaða kennsluaðferðir væru árangursríkastar til að kenna börnum sem dregist höfðu aftur úr í námi og töldust vera í áhættuhópum. Niðurstöður sýndu að af þeim tuttugu og tveimur aðferðum sem prófaðar voru, lentu þær efst sem kenndar eru við "bein fyrirmæli" (Direct Instruction) og atferlis- greiningu og stjórnun. Engin aðferð við innlögn þekkingaratriða hefur enn fundist fremri "beinum fyrirmælum". Fé var samt ekki veitt í kjölfar rannsóknarinnar til að skoða þessar aðferðir nánar og þróa þær áfram.

Árið 1980 stofnaði dr. Kent R. Johnson, þá háskólaprófessor í atferlis(sál)fræði, grunnskólann Morningside Academy. Sýn hans er sú að allir nemendur geti náð árangri í námi ef námsefnið og kennsluaðferðirnar eru þétt sniðin að þörfum þeirra hvers um sig. Þannig verður mögulegt að kenna námsefni vetrarins á mun skemmri tíma en almennt er áætlað og gert. Þessi sýn hans er raungerð í skólanum með því að leggja sérstaka áherslu á hönnun og framsetningu (Instructional Design) þess kennsluefnins sem notað er, og með því að beita eftirfarandi aðferðum í kennslu og stjórnun sem saman mynda svokallað Morningside líkan. Þær eru "bein fyrirmæli", atferlisgreining, færniþjálfun, félagastuðningur og þrautalausnir í heyranda hljóði.

Bein fyrirmæli, innlögn og gagnvirkni

Í Morningside eru "bein fyrirmæli" notuð til að leggja inn ný atriði í námsefninu fyrir byrjendur á öllum aldri í hvaða grein sem er til að tryggja að þeir læri öll undirstöðuatriði rétt og utan að, s.s. að tengja hljóð við bókstafi, heyrnrænt og sjónrænt. Námsefnið er samið eftir sérstökum reglum og forskrifað þannig að kennarinn fylgir kennsluhandriti eftir í framsetningu efnisins og stýrir kennsluferlinu mjög þétt og markvisst samkvæmt því. Í handritinu stendur hvað kennarinn á að segja og hverju nemendurnir eiga að svara. Nemendurnir eru sívirkir og svara þegar kennarinn gefur þeim merki, fyrst allir í einum kór og síðan einn og einn. Segja má að kennarinn og nemendurnir varpi þekkingaratriðunum stöðugt á milli sín eins og bolta, með taktvísri kveðandi og stígandi hraða þar til hver einstakur nemandi getur svarað reiprennandi og greint rétt svar frá röngu. Heyri kennarinn villur í svörum nemendanna eru þær umsvifalaust leiðréttar á sama hátt. Með þessari gagnvirkni fær hver og einn nemandi mörg tækifæri í hverri einustu kennslustund til að segja og þjálfa það sem verið er að kenna, t.d. framburð á hljóði og næmni fyrir mismunandi hljóðblæ þegar greina þarf hljóð frá öðrum líkum hljóðum, eins og g frá k.

Þegar nýtt efni er lagt inn hjá nemendum með "beinum fyrirmælum" talar kennarinn tiltölulega lítið, en nemendurnir svara honum með þessari föstu hrynjandi fyrst um 10 til 20 sinnum á mínútu og síðan um 20 til 30 sinnum á mínútu. Nemendurnir eiga þá að hafa viðkomandi þekkingaratriði á valdi sínu og það er óþekkt að þeir muni ekki á mánudegi það sem kennt var á föstudegi. Kennarinn kynnir síðan önnur atriði námsefnisins á sama hátt. Samkvæmt þessu er um það bil 30 % af kennslustundinni varið til "beinna fyrirmæla" - þessara munnlegu, gagnvirku æfinga. Hver mínúta er gjörnýtt og hver einasti nemandi helst að verki. Hraður gangur kennslunnar þýðir að góðum námsmönnum fer ekki að leiðast þófið og hinir sveimhuga, eirðarlausu og hvatvísu hafa þétt aðhald, eru sívirkir í náminu og fá ekki tóm til annars.

Atferlisgreining og stjórnun

Þegar börn koma í Morningside er byrjað á því að venja þau við nýja félaga og framandi aðstæður og kenna þeim að semja sig að siðum skólans áður en hafist er handa við sjálft námsefnið. Góður tími er einnig tekinn til að þjálfa þau í ýmsum grundvallaratriðum sem nauðsynlegt er fyrir þau að kunna vel til að skólagangan verði þeim að gagni, svo sem að horfa á töfluna, hafa rétt grip á blýantinum, rétta upp hönd þegar þau biðja um orðið og halda reiðu á því sem þau hafa á borðinu hjá sér og í töskunni.

Auk hins forskrifaða námsefnis "beinna fyrirmæla" sem markar kennsluferlinu ákveðinn ramma, er hvatning og agastjórnun í hverjum bekk og í skólanum í heild samkvæmt þekktum reglum atferlisvísindanna. Þegar unnið er eftir þeim eru sett nákvæm markmið um það sem gera skal í hverri kennslustund. Til að fylgjast með því hvernig gengur er sú hegðun nemendanna sem máli skiptir greind niður í sértækar, merkjanlegar og teljanlegar einingar sem við getum kallað athafnir. Athafnirnar eru taldar aftur og aftur til að sjá hversu oft þær eiga sér stað og til að fylgjast með breytingum sem á þeim verða. Síðan er umbun gefin við (feeded back) þeim athöfnum nemandans sem kennarinn vill sjá meira af, ásamt öllum athöfnum sem miða í æskilega átt. Sem dæmi um umbun, eða svokallaða jákvæða styrkingu, má nefna að þegar verið er að kenna barni nýja leikni í námi eða framkomu er miðað við að hegðun barnsins sé styrkt að minnsta kosti fjórum sinnum á mínútu! Nemendurnir hafa sérstök blöð hjá sér sem þeir skrá á jafnóðum og kennarinn hrósar þeim og segir að nú skuli þau gefa sér prik. Í lok hverrar kennslustundar telur barnið prikin sem það fékk fyrir það sem verið var að kenna því í skólafærni, s.s. ástundun, skipulagi og félagastuðningi, svo notað sé almennt orðalag. Agakerfið er m.ö.o. tengt beint vil þær athafnir nemendanna sem kennararnir vilja sjá sem mest af í skólanum, og þar þekkist refsipunktakerfi ekki.

Kennararnir í Morningside geta ekki sent börn sem illa láta að stjórn til skólastjórans, hann er ekki við til að sinna slíku. Skólastjórinn í Morningside er bundinn við að stýra starfsfólki sínu til verka við rekstur skólans og við að vera því faglegur leiðtogi í alhliða menntun og uppeldi nemendanna. Hann er reyndar stundum sóttur inn í kennslustund þegar sérstaklega vel gengur og óvæntar framfarir hafa orðið á frammistöðu nemendanna.

Færniþjálfun og færnivísar

Megináhersla kennslunnar í Morningside felst í því að þjálfa nemendurna í einstökum frumeindum námsefnisins ef svo má að orði komast, þar til færni þeirra er hiklaus og reiprennandi. Það getur verið að skrifa tölustafinn 0 eða 1 eða að lesa upphátt langa lista af misháum talnagildum eins hratt og þau geta á einni mínútu. Á þennan hátt er þekkingunni sem nemendurnir öðlast með "beinum fyrirmælum" fylgt eftir með nánari þjálfun sem oftast felst í mörgum stuttum hraðaæfingum.

Nemendurnir verja um 70% af hverri kennslustund til að æfa sig í því sem verið er að kenna þeim þar til þeir geta leyst verkefnið hratt, snurðulaust og án umhugsunar. Í námsefninu sem hannað er af starfsfólki Morningside og er gefið þar út, eru margar stuttar færniæfingar, og semja kennararnir einnig hliðstæðar æfingar fyrir aðkeypta námsefnið sem þarna er kennt. Börnin æfa sig stundum ein en oftast með bekkjarfélögunum.

Mikilvægt er að benda á, að ef innlögnin í byrjun tímans með "beinum fyrirmælum" gengur eins og fyrir er lagt, þá þurfa nemendurnir lítið sem ekkert á aðstoð kennarans að halda við færniæfingarnar. Þar að auki er lykilatriði samkvæmt Morningside líkaninu að færniæfingarnar séu tímasettar og taka nemendurnir tímann sjálfir þegar þeir æfa sig og vinna eins hratt og þeir geta, oftast í eina mínútu í senn. Ekkert utanaðkomandi má draga úr eða hindra vinnuhraða nemandans og verða atriði hverrar færniæfingar að vera miklu fleiri en nemendurnir geta lokið við að vinna á svo stuttum tíma. Ekki má heldur mynda tilbúið þak sem hægir á vinnuhraða þeirra eins og skammtar frá kennurum gera stundum.

Hér er nauðsynlegt að undirstrika sérstaklega að það er ákveðinn tími sem markar vinnulotur nemandans, en ekki lengd verkefnisins. Færniæfingarnar eru m.ö.o. á ýmsan hátt annars eðlis en þær almennu hraðaæfingar (drill) sem margir þekkja úr eigin námi. Ef tiltekin atriði eða eindir námsefnisins vefjast sérstaklega fyrir nemendunum eða einhverjir þeirra gera sérhæfðar villur eins og að rugla saman b, d, og p, eða > og < , fá þeir nemendur að auki sérstaka þjálfun einvörðungu til að æfa þá í að greina á milli þessara tákna.

Öryggi og hraði

Þjálfun í aðgreiningu felst í örstuttum viðbótaræfingum eða æfingasprettum sem aðeins mega vara í 10 til 30 sekúndur í senn. Eins og þekkist úr íþróttum, auka stuttir sprettir og síendurteknar æfingar á tækniatriðum, bæði snerpu og færni. Með æfingasprettunum nær nemandinn öryggi og hraða, nákvæmlega í þeim eindum námsefnisins sem sérstaklega er verið að þjálfa færni hans í. Ljúki nemandinn æfingablaðinu sínu innan tímamarkanna byrjar hann strax á því næsta sem hann hefur tilbúið hjá sér. Svona tekur hann nokkra spretti. Þegar hann hefur viðfangsefnið á valdi sínu, í þessu dæmi að greina á milli b, d og p eða > og < táknanna án þess að hika svo mikið sem eitt augnablik, má hann halda áfram með námsefnið þar sem stafirnir eða táknin koma fyrir og hann þarf að beita þeim rétt í samhengi. Algengast er að nemandinn vinni sömu færniæfinguna þrisvar í senn. Eftir hverja færniæfingu og hvern æfingasprett ber nemandinn vinnu sína við svarblað og skráir árangurinn hjá sér á þar til gert kort. Nemendurnir telja hversu oft þeir gátu sagt eða gert það sem fyrir þá var lagt, rétt eins og í hverjum öðrum leik. Þetta þykir þeim spennandi og skemmtilegt. Kvarðinn á kortunum er staðlaður svo öll kort eru nákvæmlega eins og upplýsingarnar á þeim því sambærilegar. Ólíkt spurningalistum og skýrslum sýna stöðluð hröðunarkort mælingatölur um raunverulega hegðun og framfarir hvers og eins nemanda, hvað hann lærir og hversu mikið hann bætir sig við hverja æfingu eða sprett. Ekki er ólíklegt að hér sé og að finna eitt öflugasta matstæki sem völ er á. Skráningu á stöðluð hröðunarkort sýnir með öðrum orðum sagt hvaða árangri kennslan skilar, næstum því frá einu augnabliki til annars! Færniþjálfun í bóklegu námi er ef til vill ekkert ósvipuð því að æfa hjóðfæraleik, bifreiðaaskstur eða Morse merkjalykilinn. Að þjálfuninni lokinni eiga nemendurnir að geta beitt leikninni sem þeir æfðu við nýjar og framandi aðstæður og í daglegu lífi og snúið sér að fleiri og flóknari verkefnum sem byggjast á sömu frumaðtriðum og unnið þau hjálparlaust, s.s. mannkynssögu, eðlisfræði og ritgerðasmíð.

Höfundur sótti í sumar 200 klukkustunda þjálfunarnámskeið við Morningside Academy í Seattle.