Héraðsdómur Reykjaness hefur dæmt tæplega þrítugri konu forsjá yfir 10 ára systur sinni í samræmi við ósk móður þeirra sem lést úr illkynja sjúkdómi í nóvember 1998.

Fyrir andlátið skrifaði móðirin undir tvær yfirlýsingar. Þá fyrri rúmu ári áður þess efnis að það væri einlægur vilji sinn og ásetningur að fela eldri dótturinni umsjón yfir þeirri yngri í veikindum sínum með það í huga að hún yfirtæki forsjá barnsins félli móðirin frá. Væri sú ráðstöfun einungis gerð með velferð barnsins og hagsmuni í huga. Var þessi yfirlýsing undirrituð í viðurvist lögfræðings, félagsráðgjafa og sérfræðings í krabbameinslækningum kvenna.

Rúmu ári seinna og um tveimur vikum fyrir andlátið lýsti móðirin því yfir, að félli hún frá áður en yngri dóttir hennar yrði lögráða skuli eldri dótturinn falin forsjá hennar, sbr. 31. gr. 3. mgr. barnalaga nr. 20/1992, þar eð sú skipan væri barninu fyrir bestu. Þá skuli hún og jafnframt hljóta skipun sem fjárhaldsmaður barnsins.

Yngri dóttirin var í umsjá systur sinnar er móðir þeirra lést, en að kröfu föður hennar og eftir innsetningu fluttist hún til föður síns og bjó hjá honum lengst af við mjög misjafnt atlæti. Átti hann við drykkjuvandamál að stríða og leiddi það til þess að barnaverndarnefndir þriggja sveitarfélaga þurftu að hafa afskipti af honum til að tryggja öryggi og umönnun telpunnar.

Í dómi Héraðsdóms Reykjaness segir að þrátt fyrir hinstu ósk móður og mótmæli eldri dótturinnar hafi faðir yngri stúlkunnar krafist þess að fá telpuna til sín. Hafði hún ekki haft neina umgengni við hann í rúm fjögur ár er hún fluttist til hans í janúar 1999. Var hún þá 7 ára og frá þeim tíma hefur hún búið í þremur sveitarfélögum og skipt að minnsta kosti sex sinnum um skóla á þessu tímabili og verið á flakki milli vistmæðra, föðursins og frændfólks hans, segir í dómnum.

Þegar Barnaverndarnefnd Reykjavíkur þótti fullreynt að faðirinn myndi bæta ráð sitt, en hann hefur verið óreglumaður, fékk nefndin hann til þess að samþykkja að nefndin tæki yfir forsjá dótturinnar. Í framhaldi af því fór hún í varanlegt fóstur til frændfólks föðurins norður í landi í haust. Á þessu stigi var dómsmálið komið á lokastig og þótti dómara ekki tæk sú niðurstaða í forsjármáli að stefnendur neyddust til þess að fella mál niður vegna breyttrar aðildar varnarmegin stuttu fyrir aðalmeðferð og þurfi að hefja nýja málsókn gegn nýjum aðila.

Fyrir dómi krafðist Barnaverndarnefnd Reykjavíkur að sér yrði úrskurðuð forsjá yfir telpunni og byggði á því að úrskurðir sínir og ákvarðanir hafi verið byggðar á lögmætum sjónarmiðum. Ekki var deilt um ráðstafanir nefndarinnar í málefnum stúlkunnar og sagði dómari það einungis liggja fyrir að skera úr um hvor ætti að fara með forsjá telpunnar, Barnaverndarnefndin eða systir hennar.

Í niðurstöðum sínum segir dómarinn, að sú leiðsögn væri veitt í 2. mgr. 34. gr. barnalaga að dæma skuli um forsjá barns eftir því sem barni væri fyrir bestu. Við mat í því verði dómstólar m.a. að taka tillit til hæfni aðila sem uppalanda, tengsla þeirra við barnið og hæfni þeirra til tengslamyndunar, hæfni þeirra til að búa barni þroskavænlegt uppeldi, andlegs ástands, stöðugleika þeirra í daglegu lífi og að meta málið í heild, allt með því augnamiði að komast að niðurstöðu um hvað sé barni fyrir bestu.

Til þess að meta þessi atriði dómkvaddi dómari tvo sérfræðinga og segir hann niðurstöðu þeirra hafa verið á einn veg. Teldu þeir að það þjóni hagsmunum barnsins best að systirin og maður hennar fái forsjá telpunnar. Þau séu vel hæf sem uppalendur. Telpan sé í mestum tilfinningatengslum við systur sína. Henni líki vel í heimabæ hennar þar sem hún eigi bræður, afa og ömmu, frændfólk og vini. Síðast en ekki síst sé það einlægur vilji hennar að flytjast til systur sinnar. Sú ósk hennar komi víða fram, hjá vistmæðrum, barnarverndarstarfsmönnum, kennara, skólastjóra, sálfræðingi og matsmönnum. Matsmenn segðu engan vafa um þennan vilja hennar. Barnaverndarnefnd Reykjavíkur hafi á engan hátt hnekkt þessu mati eða á nokkur hátt sýnt fram á að hagsmunum barnsins geti í bráð eða lengd verið betur borgið í umsjón og undir forsjá barnaverndarnefndarinnar. Yrði því talið að það sé stúlkunni fyrir bestu að systir hennar og mágur fengju forsjá hennar.

Felldi dómurinn niður forsjá Barnaverndarnefndar Reykjavíkur og dæmdi föðurinn og nefndina til að borga hjónunum samtals 600.000 krónur í málskostnað. Kostnaður vegna öflunar sálfræðimats að fjárhæð 825.400 krónur var hins vegar felldur á ríkissjóð.