Fjárhagsstaða Byggðastofnunar er mjög erfið og á stofnunin við alvarlegan vanda að stríða. Ástæða núverandi stöðu er tvíþætt: Of mikil áhætta hefur verið tekin í útlánum og áhættan var vanmetin þegar lánin voru veitt.

Rekstrarumhverfi og samkeppnisstaða Byggðastofnunar hefur gjörbreyst vegna þróunar á fjármálamarkaðinum. Þetta er niðurstaða úttektar ráðgjafarfyrirtækisins Stjórnhátta ehf. á stöðu og meginkostum um framtíðarþróun Byggðastofnunar sem unnin var fyrir iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið fyrr á þessu ári.

„Fjárhagsstaðan er mjög erfið og fátt bendir til þess að fjármögnunarstarfsemin geti orðið fjárhagslega sjálfbær. Vafi leikur á hvort stefnan í atvinnuþróun og fjármögnun sé skynsamleg og hafi leitt til tilætlaðs árangurs.

Á hinn bóginn veita breytingar á fjármálamarkaði mikil tækifæri til að móta nýja stefnu og áherslur með því markmiði að gera starfsemi Byggðastofnunar markvissari og sérhæfðari. Slíkum breytingum má ná fram með áherslubreytingum innan núverandi skipulags eða með uppstokkun á lána- og fjármögnunarþjónustu og atvinnuþróunarstarfsemi á vegum opinberra aðila,“segir í skýrslunni.

Tekið er fram að þótt mat á Byggðastofnun sé gagnrýnið, megi ekki skilja það þannig að verið sé að fella dóma yfir núverandi stjórnendum og starfsmönnum „Kjarni málsins er sá að miðað við hlutverk, fjármagn og starfsmannafjölda er stofnunin ekki það forustuafl á sviði byggðamála sem ætla mætti og eðlilegt er að gera kröfu um,“ segir í úttektinni. Þá er m.a. bent á að áhersla á ábyrgðir í stað lána virðist vera mjög áhugaverður kostur fyrir Byggðastofnun ef hægt sé að fá bankana til samstarfs.

Stjórn Byggðastofnunar ákvað í seinasta mánuði að stöðva frekari lánveitingar um óákveðinn tíma en eiginfjárhlutfall stofnunarinnar er komið undir 8% lágmarkshlutfall sem kveðið er á um í reglum um fjármálafyrirtæki. Valgerður Sverrisdóttir iðnaðarráðherra segir Byggðastofnun ekki starfhæfa í dag, mikilvægt sé að taka á málefnum hennar en þau mál séu nú til skoðunar á milli stjórnarflokkanna.