Valgerður Sverrisdóttir, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, hefur beint þeim tilmælum til stjórnar og forstjóra Byggðastofnunar, að lánastarfsemi verði hafin að nýju þrátt fyrir að hlutfall eigin fjár stofnunarinnar sé komið niður fyrir þau 8% sem áskilin eru í lögum um fjármálafyrirtæki. Ekki er hins vegar gert ráð fyrir því að Byggðastofnun haldi áfram lánastarfsemi til lengdar í núverandi mynd og ekki er gert ráð fyrir að stofnuninni verði lagt til nýtt fé.

Fram kom á blaðamannafundi í dag að ríkisstjórnin telji mikilvægt að stofnunin sinni áfram sínum lögbundnu verkum, þar á meðal lánveitingum, á meðan fjallað er um framtíð hennar. Hefur ráðherra haft samband við Fjármálaeftirlitið vegna þessa máls. Valgerður sagði á fundinum, að það myndi kosta nokkur hundruð milljónir króna, að koma eigin fé stofnunarinnar upp fyrir tilskilin mörk.

Á fundinum kom fram, að iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið muni nú þegar hefjast handa við að sameina atvinnuþróunarstarfsemi iðnaðarráðuneytisins og þróa nýjar fjármögnunarleiðir, m.a í samstarfi við banka og önnur fjármálafyrirtæki. Gert er ráð fyrir að að störfum á Sauðárkróki, þar sem höfuðstöðvar Byggðastofnunar eru, verði ekki fækkað og atvinnuþróunarstarfsemi á Ísafirði, Egilsstöðum og Akureyri verði efld.

Þessi ákvörðun er tekin í kjölfar niðurstöðu starfshóps, sem fjallað hefur um fjárhagsvanda Byggðastofnunar og mótað tillögur um framtíðarstarfsemi hennar. Í niðurstöðum starfshópsins segir m.a., að erfið fjárhagsstaða skýrist af miklum útlánatöpum sem séu afleiðing af því að tekin hafi verið áhætta í lánveitingum. Við þetta bætist að með aukinni samkeppni á fjármálamarkaði hafi dregið mjög ört úr eftirspurn eftir langtímalánum stofnunarinnar og verði ekki séð að grundvöllur sé til að halda þeirri starfsemi áfram í núverandi mynd. Þrátt fyrir þetta þurfi áfram að huga sérstaklega að lánsfjármögnun atvinnuuppbyggingar á þeim svæðum sem verst eru sett. Þá þýði breytingar á fjármálamarkaði, að ekki sé jafn mikil þörf og áður fyrir opinbera lánastarfsemi. Þetta gefi mikilvæg tækifæri til að móta nýja stefnu og áherslur með því markmiði að gera starfsemi Byggðastofnunar markvissari og sérhæfðari.

Páll Magnússon, formaður starfshópsins sem vann að tillögum um framtíð Byggðastofnunar, sagði niðurstöður hópsins þá að stofnunin gæti ekki að óbreyttu uppfyllt það lagaákvæði, að fjárhagslegt markmið lánastarfsemi Byggðastofnunar skyldi vera að varðveita eigið fé að raungildi, m.a. að lánastarfsemin væri sjálfbær. „Þrátt fyrir þann vanda sem Byggðastofnun stendur frammi fyrir þá er það mat starfshópsins að áfram væri þörf á starfsemi ríkisins á þessu sviði og ekki rétt að leggja hana af þrátt fyrir breytingar á þeim tækjum sem hún hefði til að vinna úr,“ sagði hann. Muni að hans sögn stofnunin hefja aftur lánveitingar til skemmri tíma þrátt fyrir að eiginfjárhlutfall hafi farið niður fyrir 8% mörk. „Lánveitingar verða hafnar í skjóli þess að unnið verði að frekari umbótum á starfseminni,“ sagði hann.

Valgerður sagði jafnframt, að ekkert liggi fyrir um það í dag, hvort Byggðastofnun muni sinna lánastarfsemi þegar breytingarnar verði um garð gengnar. „Það er möguleiki að hún veiti ábyrgðir vegna lána sem hugsanlega verða veitt af hálfu banka,“ sagði hún en tók fram að næstu skref væru að fara í viðræður við banka og fjármálafyrirtæki að vinna saman að málefnum Byggðastofnunar.

Tillögur starfshópsins eru í meginatriðum þessar:

• Starfshópurinn leggur áherslu á að til skemmri tíma, á meðan ekki komi frekari athugasemdir frá Fjármálaeftirlitinu, haldi lánastarfsemi stofnunarinnar áfram með hefðbundnum hætti. Jafnframt verði unnið að ráðstöfunum í lengri tíma. Þá m.a. skoðað hvort til greina komi afskriftir skulda eða bein framlög ríkisins til styrktar stofnuninni.

• Samhliða þessu þarf að gera grundvallarbreytingar á fjármögnunarstarfsemi Byggðastofnunar þannig að hún standi undir þeim rekstri án fjárstuðnings ríkisins. Þróuð verði fjármögnunartæki og vinnubrögð sem miða að því að efla samstarf við fjármálafyrirtæki með því markmiði að auðvelda fjármögnun atvinnustarfsemi á landsbyggðinni. Í þessu sambandi koma ýmsar aðferðir til greina, t.d. ábyrgðir.

• Stuðlað verði að auknum árangri á sviði byggðamála með skýrri stefnumótun stjórnvalda, ásamt bættri og skýrari forgangsröðun verkefna. Nauðsynlegt er að efla og þróa faglega hæfni, einfalda stjórnun og skýra ábyrgð í rekstri Byggðastofnunar. Samstarf við atvinnuþróunarfélögin og aðra aðila sem vinna að atvinnuþróun og nýsköpun verði eflt. Nýta þarf vaxtasamninga sem tæki til að efla samstarf á þessu sviði.

• Sérstaklega verði hugað að frekari samhæfingu eða samþættingu starfsemi Byggðastofnunar, Impru, Iðntæknistofnunar, Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins, vaxtarsamninga og annarrar atvinnuþróunarstarfsemi á vegum iðnaðar- og viðskiptaráðuneyta með það að markmiði að tryggja sterka stöðu og sýnileika byggðamála í þeirri starfsemi sem ætlað er að stuðla að atvinnuþróun og nýsköpun.