Ferðafélagið Augnablik hefur undanfarin ár gefið fólki kost á að kynna sér með eigin augum öræfin norðan Vatnajökuls og svæðið sem fer undir vatn vegna Kárahnjúkavirkjunar. Þrjár tveggja daga ferðir verða farnar nú í mánuðinum, sú síðasta 26. ágúst, enda stefnt að því að byrja að hleypa vatni á Hálslón í september.

Ósk Vilhjálmsdóttir myndlistarmaður, sem hefur stýrt ferðum Augnabliks ásamt Ástu Arnardóttur leikkonu, hyggst nú bjóða öllum ráðherrum ríkisstjórnarinnar í tveggja daga ferð 19. ágúst til að skoða svæðið sem hið geysistóra Hálslón mun leggja undir sig að verulegu leyti.

"Ég ætla að bjóða íslensku ríkisstjórninni í tveggja daga ferð um fyrirhugaðan lónsbotn og fossaröðina í Jökulsá á Fljótsdal," segir Ósk. "Þau kynnast þá landinu sem á að hverfa. Þau munu sjá jökulsárnar tvær sem eru hvor sínum megin við Snæfellið, þær eru eins ólíkar og hugsast getur. Sú vestari er aurugasta og kaldasta jökuláin á landinu og með mestan rofmátt, engir fossar og hún er ekkert nema orkan. Hin er þessi fínlega sem hefur skilið eftir sig leirinn á Eyjabökkum og myndar þessa miklu fossaröð. Annað fljótið á að fylla upp en hitt á að hverfa.

Rúta, fullt fæði og gist í skála

Ráðherrarnir þurfa bara að koma sér til Egilsstaða, nóg að taka með sér lítinn dagspoka og hitabrúsa en séð er um allan mat og gist í skála við Snæfell eina nótt. Fólk getur staðfest þátttöku á vefsíðunni minni, halendisferdir.is, og gott ef það yrði gert fyrir 15. ágúst. Ekið verður að Sauðafellsöldu og gengið stuttan spöl að Töfrafossi. Nú eru berin að þroskast en þarna er mikið af aðalbláberjum og krækiberjum og hægt að fara í berjamó í leiðinni.

Gengið er niður með gljúfrum Kringilsár að ármótum hennar og Jöklu, þar næst niður með Jöklu í áttina að Kárahnjúkum að Sauðárfossaröðinni. Þá er ekið inn á Vesturöræfin þar sem Kringilsárrani blasir við og hugsanlegt að sjáist til hreindýra en ekki farið inn á ranann sjálfan, tíminn leyfir það ekki. Náttstaður verður í skála við Snæfell þar sem boðið verður upp á dýrindis kvöldmáltíð og um morguninn gengið með fossaröðinni í Norðurdal. Fólkið verður komið heim til Reykjavíkur á sunnudagskvöld."

-En nú veistu að ráðherrarnir eru hlynntir virkjuninni...

"Já, en þessar ferðir eru ekki fyrir andstæðinga eða stuðningsmenn hennar, þær eru einfaldlega fyrir fólk sem vill kynna sér þessa staði og öræfin. Þetta eru ekki einhverjar halelújaferðir. Allir eru velkomnir, hvaða skoðanir sem þeir hafa. Við höfum hins vegar í þessum ferðum boðið ferðalöngum að stíga út úr rútunni og sýna öræfunum samstöðu með stuttri þagnarstöðu í fegurð og friði í 10 mínútur við Kárahnjúka. Þátttakan er algerlega frjáls, sumir fara út en aðrir sitja áfram."

Ætlar að kynna jarðhitasvæðið við Torfajökul

Ósk hyggst nú hafa frumkvæði að því að kynna almenningi önnur fáfarin svæði sem rætt hefur verið um að virkja og náttúruverndarsinnar hafa áhyggjur af að verði spillt.

"Ég er búin að stofna fyrirtækið halendisferdir.is og ætla að gefa fólki kost á að sjá þessi svæði með góðum fyrirvara, áður en áætlanir um framkvæmdir eru komnar lengra. Þetta eru svæði eins og við hverasvæðin við Torfajökul. Margir gera sér ekki alveg grein fyrir því að svæðið sé í hættu en hún er samt til staðar.

Fólk þekkir ekki almennt Vesturdali, Reykjadali og Háuhveri, staði sem eru í kringum Laugaveginn. Það bara gengur Laugaveginn í einum grænum en gefur sér ekki tíma til að skoða það sem er í grennd við hann. Það er nauðsynlegt að halda sig stundum utan við stikaðar leiðir og ég er búin að þvælast víða um þetta svæði með erlenda ferðamenn. Þar eru eiginlega skemmtilegustu staðirnir og ætlunin er að fara núna í haust og skoða stærstu og flottustu hverina vestast í Hrafntinnuskeri. Aðrir staðir sem rætt hefur verið um að virkja eru m.a. Þeistareykir og Skjálfandafljót og ég ætla að kanna aðstæður þar með tilliti til gönguleiða.

Vesturdalir, þar sem menn íhuga að virkja jarðhita, eru gerólíkir Kringilsárrana vegna þess að þarna er ekkert dýralíf. Þarna er aska og vikur, gróður hefur myndast í þessu öllu saman en þetta er svo laust í sér. Ef maður stígur fast til jarðar rifnar jarðvegurinn undan manni. Þarna er hægt að leggjast í leirhveri, við biðjum fólk hins vegar að fara úr skónum til að skemma sem minnst umhverfið. Ef hópurinn er ekki nema sjö manns er þetta í lagi en ef um 40 manna hóp væri að ræða myndu ummerkin sjást lengi. Þetta er ekki staður til að fara á með grillið og allan útbúnaðinn sem margir eiga.

Maður getur auðvitað verið ánægður með að viðkvæmir staðir verði ekki fyrir miklum ágangi ferðamanna og ég er ekki talsmaður þess að það sé gott aðgengi að öllu. En það getur hins vegar unnið mjög gegn svona perlum að nánast enginn hafi séð þær, þá er svo auðvelt að fórna þeim.

Ég gekk í gær [mánudag] og skoðaði fossaröðina í Jökulsá á Fljótsdal í dásamlegu veðri. En það hefur unnið gegn þessum fossum hvað aðgengi hefur verið lélegt, ef allir þekktu Kirkjufoss, Faxa og Gjögurfossaröðina væru þeir ekki í neinni hættu. Þetta er því og verður alltaf þversagnakennt."

Kringilsárrani viðkvæmur

-Er Kringilsárrani gott dæmi um svæði þar sem takmarka þarf aðgengið?

"Hann er mjög gott dæmi um þennan vanda, þarna er hann í hnotskurn. Fossaröðin við Jökulsá þolir ágætlega ágang og gljúfrin líka. En maður er satt að segja með í maganum þegar maður fer með fólk þarna um Kringilsárranann. Ég hef séð fólk fara í kláfinn inn á ranann með hund, inn á friðland heiðagæsa! Þetta var reyndar ágætis fólk og var með hundinn í bandi en það á að harðbanna svona framferði á friðlandi.

Eyjabakkarnir eru vel varðir vegna þess að það er svo erfitt að ganga þar, svæðið er svo blautt. Maður þarf eiginlega að vaða berfættur um bakkana, það fer enginn í lautartúra þarna. Þetta er svæði sem maðurinn getur aðeins notið í þeim skilningi að við höfum vitneskju um lífríkið þarna og þá er það spurningin hvort okkur finnst það ómerkilegt og einskis virði.

Við verðum að velta því fyrir okkur hvort við viljum ekki eiga svona svæði sem eru frátekin fyrir aðrar lífverur en okkur," segir Ósk Vilhjálmsdóttir.