Eftir Ómar Friðriksson omfr@mbl.is
Ákvæðið um þjóðareign á náttúruauðlindum í frumvarpi formanna stjórnarflokkanna, sem á að verða 79. grein stjórnarskrár, er óskýrt að mati tveggja sérfræðinga í stjórnskipunarrétti sem leitað var til í gær.

Umrætt ákvæði er svohljóðandi: „Náttúruauðlindir Íslands skulu vera þjóðareign, þó þannig að gætt sé réttinda einstaklinga og lögaðila skv. 72. gr. Ber að nýta þær til hagsbóta þjóðinni, eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Ekki skal þetta vera því til fyrirstöðu að einkaaðilum séu veittar heimildir til afnota eða hagnýtingar á þessum auðlindum samkvæmt lögum."

Þyrfti að ígrunda betur

„Mér þykir þetta ákvæði fyrst og fremst vera óskýrt og það svarar engum spurningum," segir Björg Thorarensen, prófessor í stjórnskipunarrétti við lagadeild Háskóla Íslands.

Í raun sé þetta dæmigert um skort á að tekin sé skýr pólitísk ákvörðun um innihald ákvæðis og síðan eigi að leysa úr álitaefnum þegar ágreiningur kemur upp. Það beri ekki með sér gott skipulag við samningu stjórnarskrárákvæðis.

Spurð hvort og þá hvaða réttaráhrif ákvæðið gæti haft segir Björg ómögulegt að segja til um það. „Eftir því sem mér skilst er markmiðið að styrkja þá reglu sem kemur fram í lögunum um stjórn fiskveiða og kannski að girða fyrir að þróunin verði sú að einstaklingseignarréttur stofnist á auðlindunum með sérstöku tilliti til sjávarauðlindanna."

„Þetta er almennt ákvæði en skýringarnar við það eru að langmestu leyti bundnar við sjávarútveginn og fiskveiðistjórnunarlögin. Það er dálítið ankannalegt í ljósi þess hversu ákvæðið er víðtækt, að lítið sem ekkert er lagt út af ýmsum öðrum náttúruauðlindum en fiskveiðiauðlindinni, sem nýtur ákveðinnar sérstöðu. Ég er þeirrar skoðunar að það þyrfti að ígrunda þetta betur," segir Björg.

Hvaða áhrif hefur ákvæðið á aðrar auðlindir?

Ragnhildur Helgadóttir, prófessor í stjórnskipunarrétti við lagadeild Háskólans í Reykjavík, tekur fram að sér hafi ekki gefist tóm til að kynna sér ákvæðið í þaula. Við fyrstu sýn veki það þá spurningu hvort menn hafi hugsað til hlítar allar þær afleiðingar sem það gæti haft, verði það fest í stjórnarskrá.

Þó að ákvæðið sé almennt orðað beri það með sér að það sé fyrst og fremst sniðið að fiskveiðiauðlindinni.

„Maður hefur alltaf áhyggjur af mjög sérsniðnum ákvæðum í stjórnarskrá sem eru þó almennt orðuð. Hvaða áhrif hefur ákvæðið á aðrar auðlindir? Þegar þetta er gert með svona miklum hraða vekur það áhyggjur af því að menn hafi ekki hugsað fyrir afleiðingum þess að þetta gildir almennt," segir hún.