Málverkið Hvítasunnudagur, eftir Jóhannes Sveinsson Kjarval, verður til sýnis í fyrsta sinn hér á landi á sýningu í Listasafni Reykjavíkur, Kjarvalsstöðum. Hún verður opnuð 2. desember næstkomandi kl. 14. „Jóhannes Sveinsson Kjarval – Falinn fjársjóður“ er yfirskrift sýningarinnar, vísun í hið merka verk Hvítasunnudag. Neðst í vinstra horni verksins stendur „Hvitasunnudagr“ í hástöfum.

Hulunni hefur loks verið svipt af kaupanda verksins, Landsbankanum, sem keypti það á uppboði í Kaupmannahöfn snemma árs í tilefni af 120 ára afmæli bankans.

Önnur merk listaverk verða til sýnis, einnig úr eigu bankans, öll keypt á afmælisárinu. Þar eru m.a. kolateikningar eftir Kjarval, sem fundust uppi á háalofti gamla Stýrimannaskólans í Reykjavík sumarið 1994. Teikningarnar eru frá 1924-25 og eru formyndir af veggmyndum sem nú prýða Landsbankann í Austurstræti. Auk Kjarvalsverka verða til sýnis verk eftir listamennina Eggert Pétursson, Guðrúnu Einarsdóttur, Hlaðgerði Írisi Björnsdóttur, Jón B.K. Ransu, Sigurð Árna Sigurðsson og Sigtrygg Bjarna Baldvinsson. Sýningarstjóri er Aðalsteinn Ingólfsson listfræðingur.

Fljótlega eftir kaupin bauð bankinn Listasafni Reykjavíkur að taka verkið til sýningar, en forstöðumaður safnsins, Hafþór Yngvason, segist hafa komist að því hver kaupandinn væri.

Kúbismi eða fútúrismi?

Hingað til hefur því verið haldið fram í fjölmiðlum að verkið sé í kúbískum stíl, að Kjarval hafi sótt innblástur í kúbismann þegar hann málaði það. Ólafur Ingi Jónsson, deildarstjóri forvörsludeildar Listasafns Íslands, telur áhrifin frekar bera keim af verkum ítölsku fútúristanna, t.d. Giacomo Balla. Kjarval hafi kynnt sér verk þeirra í Lundúnum og síðar á sýningu í Kaupmannahöfn. Kjarval sagði sjálfur frá því að hann hrifist af hinu myndræna í verkum fútúristanna en ekki stefnuyfirlýsingu hópsins.

Ólafur hefur rannsakað verkið ítarlega og bendir á vatnslitamynd eftir Kjarval frá árinu 1916, hún sé greinileg undirbúningsmynd að Hvítasunnudegi. Kjarval gerði tvær þekktar skissur fyrir verkið, vatnslitaskissur sem hann gerði fyrir 1919, nákvæmt ártal er ekki ljóst. Forvinnan hefur því verið þónokkur hjá meistaranum.

Í rannsókninni sést einnig að verkið hefur verið unnið á löngum tíma. „Þarna ertu raunverulega að sjá, í fyrsta skipti, á mjög ljósan hátt, hvernig hann tengist þessum straumum úti í Evrópu og nýtir sér í þessari myndgerð,“ segir Ólafur.

Í verkum Kjarvals sé alltaf að finna eitthvað frá fyrri tíð, hann hafi orðið fyrir áhrifum frá ýmsum straumum og stefnum og sífellt komið með eitthvað nýtt, yfirgefið það gamla. Í Hvítasunnudegi megi sjá form sem síðar einkenndu landslagsverk Kjarvals. Ólafur Ingi telur einnig að áhrifa gæti frá sögninni um klettinn Goðaborg í Hoffellsfjöllum, þar sem menn trúðu því á öldum áður að væri fornt goðahof og það stæði opið á hvítasunnunótt.