Þó dómsmálaráðuneytið staðfesti þá ákvörðun Útlendingastofnunar að fjalla ekki efnislega um málið hérlendis og senda Ramses úr landi, þarf sá úrskurður ekki að vera síðasta orðið í málinu.

Lögmaður hans, Katrín Theodórsdóttir, getur, fyrir hönd síns umbjóðanda, stefnt íslenska ríkinu og krafist ógildingar á úrskurði ráðuneytisins. Ef dæmt væri Ramses í vil, þyrfti Útlendingastofnun að fjalla efnislega um málið og taka afstöðu til hælisumsóknarinnar.

Yrði það fyrsta sinnar tegundar

Ýmis dæmi eru um að ákvarðanir Útlendingastofnunar í málefnum flóttamanna hafi farið dómstólaleiðina á undanförnum árum. Má þar nefna mál hjónanna Yana og Ramin Sana, sem Útlendingastofnun neitaði um stöðu flóttamanna árið 2003, en veitti í staðinn eins árs dvalarleyfi af mannúðarástæðum.

Tveimur árum seinna, og eftir að dómsmálaráðuneytið hafði staðfest ákvörðun Útlendingastofnunar, stefndu hjónin íslenska ríkinu sitt í hvoru lagi til að fá synjuninni hnekkt. Íslenska ríkið bauð fram sátt í málinu og veitti þeim dvalarleyfi í tvö og hálft ár, sem hjónin þáðu. Þeim var svo veittur ríkisborgararéttur á síðasta ári.

Ríkinu hefur þó aldrei verið stefnt til ógildingar endursendingar á forsendum Dyflinnarreglugerðarinnar, eins og yrði væntanlega í tilfelli Ramses, svo Ragnheiði Böðvarsdóttur, aðstoðarforstjóra Útlendingastofnunar, reki minni til. Ef til þess kæmi væri því Ramses-málið það fyrsta sinnar tegundar sem færi fyrir dómstóla.

Íslenska módelið

Ramses er það sem kallað er hælisleitandi, þ.e. flóttamaður sem kemur til landsins af sjálfsdáðum og sækir um hæli.

Fjöldi hælisleitenda hérlendis sveiflast töluvert á milli ára en almennt virðist þeim hafa fjölgað frá byrjun tíunda áratugarins þegar fjórir sóttu um, samkvæmt tölum af vefsíðu Íslandsdeildar Rauða krossins. Voru þeir alls 603 á árunum 1990 til 2007, eða um 34 á ári að meðaltali.

Þeir sem fengið hafa stöðu flóttamanns hérlendis eru mun færri því aðeins einn fékk slíka stöðu á umræddu tímabili. Til viðbótar fengu 53 dvalarleyfi af mannúðarástæðum.

Þrátt fyrir að vera ekki þekkt fyrir að taka á móti mörgum hælisleitendum, er Ísland þekkt erlendis fyrir að taka vel á móti flóttamönnum. Er í því samhengi talað um „íslenska módelið“, að sögn Kristjáns Sturlusonar, framkvæmdastjóra Rauða krossins. Er þá átt við móttöku og aðlögun svokallaðra kvótahópa, en það er flóttafólk sem Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna hefur þegar skilgreint sem flóttamenn. Stjórnvöld hér ákveða hve mörgum þau vilja taka á móti og síðan velur Rauði krossinn ásamt fulltrúum flóttamannaráðs og Útlendingastofnunar úr hópnum.

Sem dæmi um slíkan hóp má nefna fólkið frá Kólumbíu sem kemur til Akraness í haust.

Sterk tengsl og fjölskylda hér

Ramses var sendur úr landi á forsendum Dyflinnarreglugerðarinnar en hún kveður á um að fjalla skuli um mál hælisleitanda í því landi innan Schengen sem hann kemur fyrst til. Hann er alls ekki sá fyrsti til að vera vísað burt af landinu á þessum forsendum því hérlendis er það gert í allflestum tilfellum þegar reglugerðin á við.

Kristján segir að þó komið hafi upp önnur tilvik þar sem hælisleitendum hefur verið vísað úr landi þrátt fyrir að rök hafi verið fyrir efnislegri meðferð hælisumsóknar þeirra hérlendis, séu rökin í máli Paul Ramses Odour einstaklega sterk.

Nefnir hann sérstaklega tengsl Ramses við Ísland en hann hefur dvalið hér á landi með hléum síðan árið 2005 og meðal annars unnið fyrir ABC barnahjálp. Hann hafði því sterk tengsl við landið áður en hann sótti um hæli í janúar síðastliðnum.

Kristján bendir á annað atriði sem sérstöðu þessa máls en það er að Ramses hafi verið sendur til Ítalíu þrátt fyrir að eiga fjölskyldu hérlendis. Yfirleitt sé grundvallarregla að fjölskyldunni sé haldið saman.

Spurningar sem krefjast svara

Kristján segir umræðuna um Ramses-málið vekja upp mikilvægar spurningar sem Íslendingar þurfi að svara.

„Annars vegar er það spurningin hvort alltaf sé rétt að endursenda hælisleitendur þó Dyflinnarreglugerðin eigi við. Þessu þurfum við að svara til framtíðar.

Svo þurfum við að skoða hversu gott tækifæri hælisleitendum gefst til að nýta úrræði til áfrýjunar og þess háttar eftir að þeim er birtur úrskurður Útlendingastofnunar um hvað gera eigi í málinu.“

Í hnotskurn

Ramses sótti um hæli sem flóttamaður í vor. Ákvað Útlendingastofnun að þar sem hann hefði vegabréfsáritun frá Ítalíu bæri að fjalla um málið þar. Lögmaður Ramses hefur kært þessa ákvörðun til dómsmálaráðuneytisins.