Síðustu tólf árin hafa verið hlýjasta tímabil sem vitað er um með vissu í Íslandssögunni. Sökum þessa hafa jöklarnir hopað hratt og eru um 400-500 ár síðan þeir voru jafnlitlir og þeir eru nú.

Það er þó talið að hlýrra hafi verið á landnámsöld á Íslandi en undanfarin ár en síðan þá hefur mestur hluti Íslandssögunnar, eða tímabilið frá siðaskiptum til seinni hluta 19. aldar, einkennst af kólnandi tímabili. Hefur það oft verið nefnt „litla-ísöld“.

Að sögn Odds Sigurðssonar, jarðfræðings hjá Vatnamælingum, hafa jöklar landsins á einni öld minnkað álíka mikið og þeir stækkuðu síðustu þrjár aldirnar þar á undan. Nú sé svo komið að jöklarnir eru minni en þeir voru um siðaskiptin, eða um miðja 16. öld, og megi því segja að enginn mótmælendatrúarmaður hafi séð það land sem nú er að koma í ljós undan jöklunum.

Sumarhitinn ræður mestu

Talið er að jöklarnir hafi á síðustu öld minnkað um u.þ.b. 5-10%. Með áframhaldandi hlýindatímabili má búast við að flatarmál jökla minnki um 0,2-0,3% á ári og samkvæmt útreikningum Veðurstofunnar og Háskóla Íslands má búast við því að fari sem horfi megi búast við að jöklarnir verði með öllu horfnir eftir um tvær aldir.

Hæstu jöklarnir hopa minnst

Hlýindi eru sá þáttur sem hefur langmest að segja um breytingar í stærð jökla. Vetrarúrkoman er einnig mikilvægur þáttur en hún er ekki jafnbreytileg og hitinn. Að sögn Odds ákvarðar sumarhitinn nánast einvörðungu hversu mikið jöklarnir stækka eða minnka. Sé kalt á sumrin stækka þeir en ef heitt er í veðri minnka þeir.

Þeir jöklar sem hafa hopað hvað mest eru stærstu skriðjöklarnir á borð við Breiðamerkurjökul, Skeiðarárjökul og Brúarjökul. Þeir sem hafa náð hvað best að standa af sér yfirstandandi hlýindatímabil eru hæstu jöklarnir. Má þar nefna Öræfajökul, Bárðarbungu, Hofsjökul, Eiríksjökul og Eyjafjallajökul. Haldi hlýindaskeiðið áfram megi gera ráð fyrir að síðastnefndu jöklarnir verði þeir síðustu til að hverfa.

En það þarf þó ekki að vera að hlýindaskeiðið verði langvarandi. Það tímabil sem varað hefur í um 3 milljónir ára nefnist ísöld en hún einkennist af því að 100 þúsund ára köld tímabil og 10 þúsund ára hlý tímabil skiptast á. Tímabilið sem mannkynið þekkir er hlýtt tímabil í ísöld. Að sögn Odds hefur það staðið í um 10 þúsund ár og gæti því verið að kuldatímabil sé væntanlegt innan þúsund ára en erfitt sé að segja nákvæmlega til um hvenær það hefjist.

Óþarfi að vara við jöklaferðum

Að mati Odds er ekki sérstök ástæða til að vara ferðamenn nú við jöklaferðum en skipulögðum vélsleðaferðum upp á Snæfellsjökul hefur verið hætt. Jöklar á Íslandi eru nánast alltaf blautir á sumrin og þegar svona mikið bráðni, líkt og nú, komi sprungur betur í ljós sem geri jöklaförum auðveldar að varast þær. Fari fólk að öllu með gát sé ekki ástæða til að óttast sprungurnar. Afar mikilvægt sé þó að fólk sé vel kunnugt jöklaferðum og ferðist aldrei einsamalt.