Nýir möguleikar á norðurheimskautinu
Eftir Elvu Björk Sverrisdóttur elva@mbl.is
Breytingar á umhverfi norðurheimskautsins, með hlýnun og bráðnun íss, hafa orðið meiri en menn gerðu ráð fyrir. Þetta hefur í för með sér bæði möguleika og ný verkefni sem takast þarf á við, segir Jón Egill Egilsson, skrifstofustjóri auðlinda- og umhverfisskrifstofu utanríkisráðuneytisins. Þar á meðal eru auknar siglingar og nýting auðlinda á svæðinu en málefni norðurheimskautsins snúa jafnframt að öryggismálum í víðasta skilningi orðsins, ekki síst hvað varðar björgun og slysahættu. Farþegaskip sigla stöðugt meira á norðurslóðum og þótt ísinn sé orðinn minni kann hann að reynast hættulegur.
Jón Egill segir að hér á landi sé unnið að stefnumörkun varðandi utanríkispólitíska þætti málsins, sem snúi að því hverjar verði áherslur Íslands á svæðinu.
Bundnar séu vonir við það að á norðurslóðum verði hægt að nýta auðlindir sem ekki voru aðgengilegar áður. Þar séu miklar olíulindir sem hingað til hafi ekki verið hægt að nýta, einkum á Barentssvæðinu.
Ísinn á svæðinu, sem óðum þynnist, opnar líka nýjar siglingaleiðir. „Á norðvesturleiðinni (Kanadamegin) er hægt að sigla,“ bendir Jón Egill á. Sú staðreynd sé ein ástæða þess að Kanadamenn hafi nú lýst því að þeir vilji auka eftirlit sitt á þessum slóðum. „Þá er að verða líklegra að norðausturleiðin meðfram Rússlandi opnist líka,“ segir Jón Egill. Ennfremur sé íshellan á sjálfu pólsvæðinu að verða það þunn að menn velti því fyrir sér hvort hægt sé að sigla gegnum ísinn árstíðabundið. Auk þess hafi tækni fleygt fram, bæði samgöngutækni og vinnslu á hafsbotni. Þá fari menn að velta fyrir sér hvernig þeir eigi að taka á þessari auknu umferð og framkvæmdum, hver eigi að fylgjast með og hver verði áhrifin á umhverfið.
Spurður hvernig Íslendingar hafi helst áhrif á málefni norðurheimskautsins, segir Jón Egill, að það sé einkum í gegnum setu okkar í norðurskautsráðinu.
„Þetta er sá vettvangur sem við höfum lagt áherslu á að þurfi að efla núna þegar þessi heimshluti er að komast í brennidepil og umferð um hann að aukast,“ segir Jón Egill. Auk norðurskautsráðsins megi líta til hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna og ákveðins lagaumhverfis sem þegar sé til.
