„Áherslan á að lýsa yfir verndun ákveðinna svæða er meiri núna en hún var,“ segir Sveinbjörn Björnsson eðlisfræðingur, sem stýrði fyrsta áfanga rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma á sínum tíma, 1999-2003. „Áherslan á verndun hefur ekki síst aukist þegar menn sjá hversu ásóknin er sterk í þessi svæði,“ segir hann og vísar í ónýtta virkjunarkosti landsins, sem skipta tugum. „Ásóknin er miklu sterkari núna en hún var þegar við byrjuðum. Þá þótti fyrsti áfangi að álveri ágætur í 120.000 tonnum. Nú eru það jafnvel 360.000 tonn. Í dag er verið að ræða um þrisvar sinnum stærri álver en 1999. Þess vegna gengur miklu fyrr á virkjunarkostina en menn höfðu áður gert sér grein fyrir.“

Aðspurður hvað eigi að gera við niðurstöðurnar segir Sveinbjörn rammaáætlun alltaf koma til með að gagnast, jafnvel þótt Alþingi geri ekkert með hana. „Við sjáum til dæmis að niðurstöður fyrsta áfanga, sem birtust 2003, hafa verið mjög vel virtar af báðum málsaðilum að mínu mati. Orkufyrirtækin hafa forðast þau svæði sem fengu verstan dóm. En auðvitað er betra ef menn ná pólitísku samkomulagi,“ segir hann.

Um almennt gildi rammaáætlunar segir hann til dæmis að í henni sjái orkufyrirtækin hvað dregur úr fýsileika kostanna, t.d. í umhverfismálum. Þau geta þá lagað áform sín að því, sniðið af þeim vankanta. Hins vegar segir hann vinnuna góða bót við þekkinguna á náttúru landsins, sem er í raun lítið rannsökuð.

Honum þykir líklegast að stjórnmálamennirnir fari norska leið. Þetta þýðir að virkjunarkostum verði skipt í þrennt: Þá sem skuli friða, þá sem skuli virkja og þá sem lenda þar á milli og heyra undir pólitískt mat. Í fyrsta flokknum megi jafnvel huga að friðun eða þjóðgarði. „Það er sérstaklega mikilvægt að menn ákveði strax hvort þeir ætla að leyfa virkjun á háhitasvæði eða ekki. Það eitt að leggja veg inn á svæðið og gera plön fyrir rannsóknarboranir breytir svæðinu svo ekki verður aftur snúið. Ef menn vilja ekki að svæðinu verði raskað yfirleitt, þá eiga þeir ekki að hleypa mönnum inn á það með vegi og mannvirki,“ segir Sveinbjörn. Ásýnd slíkra svæða skipti höfuðmáli.

Hann telur það heldur ekki vandamál að útiloka virkjunarkosti án þess að hafa reynt á orkugetuna fyrst. „Við getum tekið Geysi sem dæmi. Það skiptir nánast engu máli hversu mikla orku er hægt að framleiða, ég held að menn vilji ekki virkja þar.“ Annars staðar sé þetta flóknara, t.d. á Torfajökulssvæðinu. „Það er stórt og orkumikið svæði, sem orkufyrirtækin hafa alveg látið vera. En það kemur að því, eftir kannski 30-40 ár, að menn fara að takast á um það hvort ekki megi virkja hluta þess.“