Ingólfur Guðmundsson

Eftir Guðna Einarsson gudni@mbl.is

Talsvert meira er nú af rjúpu á Norðurlandi og Austurlandi en var í fyrra, að sögn Ólafs Karls Nielsen fuglafræðings og rjúpnasérfræðings á Náttúrufræðistofnun Íslands. Á Vestfjörðum, Vesturlandi og Suðurlandi er rjúpnastofninn í svipuðu horfi eða ívið verra en hann var í fyrra. Þá var með því allra minnsta af rjúpum. Leyfðar eru veiðar á rjúpum frá 1. til 30. nóvember, frá fimmtudegi til sunnudags.

Í byrjun október fóru fram vísindaveiðar á rjúpum í Þingeyjarsýslum, líkt og tvö undanfarin haust. Um er að ræða rannsókn á tíu árum og snýr hún að heilbrigði rjúpunnar og hvort merkja megi breytingar á heilbrigði fuglanna í takt við stofnbreytingar. Ýmsir mælikvarðar eru notaðir á heilsufarið, m.a. fituforði, sníkjudýr, streita og fleira.

Ólafur sagði að þótt rannsókninni sé hvergi nærri lokið hafi hún þegar skilað athyglisverðum niðurstöðum, t.d. varðandi sníkjudýr í rjúpum. Sá hluti verkefnisins er undir stjórn Karls Skírnissonar sníkjudýrafræðings á Keldum. Sólrún Þóra Þórarinsdóttir, framhaldsnemi í líffræði, hefur unnið að lýsingu á sníkjudýrafánu rjúpunnar með þeim Ólafi og Karli.

Stærð rjúpnastofnsins sveiflast og tekur sveiflan um það bil tíu ár. Ólafur sagði að fyrir nokkrum árum hafi menn talið að stofnstærðarsveiflan væri að sléttast út. Þegar rjúpnastofninn var síðan friðaður á árunum 2003-2004 „losnaði um eitthvað“, eins og Ólafur orðaði það, og stofnstærðarbreytingar síðan þá hafa verið öðruvísi en menn þekktu.

Fyrri uppsveiflur helguðust af því að afföll sem eru sértæk fyrir unga minnkuðu. Hnignun stofnsins helgast aftur á móti af affallaþætti sem snertir jafnt unga og fullorðna fugla, skotveiðar eru hluti af þessum þætti. Við friðunina breyttist affallaþátturinn sem var sameiginlegur ungum og fullorðnum fuglum. Þegar veiðar hófust svo aftur sótti í sama farið og fyrir friðun. Þetta er ein meginforsenda þess að vísindamenn lögðu til að veiðar yrðu takmarkaðar meira en áður. Ólafur segir að áhrif takmörkunar á veiðum í fyrra hafi verið greinileg. „Það snardró úr þessum afföllum sem voru sameiginleg ungum og fullorðnum fuglum,“ sagði Ólafur.

Á liðnu vori mátti sjá greinilega aukningu í stofninum um landið austanvert. Talið er að það megi rekja til minni veiða í fyrra og eins að ný náttúruleg uppsveifla sé að hefjast.