Millibankaviðskipti minnkuðu verulega eða stoppuðu alveg á síðasta ári. Bankar sóttu til Seðlabankans bæði til að fá lán og geyma peninga. Það sama gerðist út um allan heim. Þetta og annað sem gerðist samhliða á alþjóðlegum mörkuðum gerði það að verkum að seðlabankar töldu æskilegt að auka lausafjárframboð. Það var gert með ýmsu móti og við gerðum það líka,“ segir Eiríkur Guðnason seðlabankastjóri aðspurður af hverju veðlán Seðlabanka Íslands jukust samfellt allt síðasta ár. Ríkisstjórnin gerir ráð fyrir að 220 milljarðar séu endanlega tapaðir vegna þessara lána. Því til viðbótar minnkar eigin fé Seðlabankans um 75 milljarða króna.

„Ef við hefðum sagt stopp hefðum við sett fjármálakerfið, eða að minnsta kosti einstök fjármálafyrirtæki, í þrot á þeim grundvelli að við ættum ekki íslenskar krónur. Í stað þess gerðum við eins og margir aðrir; við leituðum leiða til að rýmka reglur og auðvelda aðgang að krónum. Þetta gerðu aðrir seðlabankar fyrst og fremst í sínum heimagjaldmiðli. Af þeim sökum jukust veðlánin stórlega eins og bent hefur verið réttilega á,“ segir Eiríkur.

Töldum okkur vera að hjálpa

Þá vaknar spurningin hvort Seðlabankanum bar skylda til þess að lána fjármálafyrirtækjum þessa peninga án þess að taka tillit til áhættunnar sem fylgdi slíkum lánveitingum.

Eiríkur bendir á að auðvitað sé alltaf áhætta fólgin í því að veita lán.

„Við töldum að við værum að hjálpa kerfinu og héldum í vonina um að það myndi standa af sér þann ólgusjó sem dundi. Við töldum ekki fullvíst á þeim tíma að þetta myndi tapast. Síður en svo. Auðvitað er það rétt að það er alltaf áhætta við lánveitingar. En við töldum þetta vera betri kostinn,“ segir hann.

Óneitanlega mjög háar tölur

Aðgangur fjármálafyrirtækja að lausafé var mjög takmarkaður á síðasta ári. Eiríkur bendir á að seðlabankar voru alls staðar mikilvægir brunnar lauss fjármagns. Hins vegar má velta fyrir sér hvort lánveitingar Seðlabanka Íslands hafi verið úr samhengi við stærð efnahagslífsins og því gengið of langt í þessum lánveitingum.

„Á þeim tíma sem við vorum að gera þetta fannst okkur það ekki,“ svarar Eiríkur. „Ef við gætum snúið klukkunni til baka þá sjáum við núna, þegar við blasir að bankar fóru í þrot og við erum með veð á þá banka, að það væri auðvitað þægilegra að hafa ekki veitt hluta af þessum lánum. Ef við hefðum hins vegar dregið úr þessari lánagreiðslu fyrr þá hefðum við sett fjármálakerfið hér í þrot á þeim grundvelli að segjast ekki geta skaffað krónur. Okkur finnst það vera fyrsta hlutverk seðlabanka að útvega hagkefi lausafé í heimagjaldmiðli. Þetta voru ekki þrautavaralán heldur lán sem féllu undir reglur um hefðbundna fyrirgreiðslu Seðlabankans, vikulán og daglán. En þetta eru óneitanlega mjög háar tölur.“