Ekki eru nema tveir dagar þar til Barack Obama tekur við embætti Bandaríkjaforseta. Hann hefur haft tvo og hálfan mánuð til að undirbúa sig, leggja línurnar og velja einstaklinga í ráðherrastóla og helstu embætti í Hvíta húsinu. Allt hefur þetta gengið áfallalaust að mestu.

Obama hefur yfirleitt verið hrósað við skipun í embætti. Val hans á fólki þykir henta til þess að sameina demókrata og má nefna að fjórir einstaklingar, sem sóttust eftir því að vera í framboði fyrir hönd demókrata verða meðal hans nánustu samstarfsmanna. Skiptir þar mestu ákvörðun hans um að setja utanríkismálin í hendur Hillary Clinton, sem veitti honum harða keppni í forkosningunum og fyrirfram var talin sigurstranglegri. Gagnrýndi hún Obama harðlega vegna reynsluleysis, sérstaklega í utanríkismálum. Hinir eru Tom Vilsack, sem gaf kost á sér en dró sig til baka áður en forkosningarnar hófust. Hann verður landbúnaðarráðherra. Bill Richardson verður viðskiptaráðherra og Joe Biden varaforseti.

Val hans á Clinton er reyndar snjallt að því leyti að ætli hún að láta taka mark á sér í embætti verður hún að fylgja forsetanum að málum. Á hinn bóginn skapar það henni ágæta vígstöðu að erfitt yrði fyrir Obama að láta hana fara án þess að það skaðaði flokkinn.

Þá sýnir Obama repúblikönum þá virðingu að hann lætur Robert Gates sitja áfram í stóli varnarmálaráðherra. Hann ætlar að leggja áherslu á heilbrigðismál og það mun án efa hjálpa honum að koma erfiðum breytingum í gegnum þingið að einn af leiðtogum demókrata þar, Tom Daschle, verður heilbrigðisráðherra. Val hans á Steven Chu, sem árið 1997 fékk nóbelsverðlaunin í eðlisfræði, í embætti umhverfisráðherra hefur gefið honum trúverðuleika í augum umhverfissinna.

Einbeiting og staðfesta

Verðandi forseti þykir hafa sýnt sömu einbeitinguna og staðfestuna við undirbúning valdatökunnar og hann gerði í kosningabaráttunni. Hann setur sér markmið og lætur ekki slá sig út af laginu, sama hvað á dynur. Það skýrir hins vegar ekki til hlítar þann mikla velvilja, sem fylgir honum. Samkvæmt skoðanakönnun, sem CNN birti á aðfangadag eru 82% Bandaríkjamanna ánægð með það hvernig Obama hefur staðið að undirbúningnum fyrir að taka við. Það er fimmtán prósentustigum meira en bæði George W. Bush og Bill Clinton þegar þeir settust í forsetastól og hefur því verið haldið fram að enginn verðandi forseti hafi haft slíkan meðbyr frá því að byrjað var að gera slíkar kannanir. Nýtur Obama til dæmis næstum því helmingi meira trausts í efnahagsmálum en Clinton gerði áður en hann settist í embætti í janúar 1993.

Obama er nokkur vandi á höndum nú þegar hann tekur við. Miklar vonir eru bundnar við hann en hann verður að gæta þess að byggja ekki upp slíkar væntingar að almenningur verði óþolinmóður skili breytingar sér ekki samstundis.

Aðstoðarmenn Obama hafa sagt fjölmiðlum að hann hafi farið rækilega yfir það hvernig Franklin D. Roosevelt hóf sitt fyrsta kjörtímabil. Roosevelt var kosinn á tímum kreppu og lagði sérstaka áherslu á að koma miklu í verk fyrstu hundrað dagana í embætti. Aðgerðum sínum fylgdi hann eftir með reglulegum ávörpum til bandarísku þjóðarinnar. Mun Obama ætla að efna til samræðna við Bandaríkjamenn með svipuðum hætti. Hann vill koma því til skila að mikið liggi við og þingið verði að hafa hraðar hendur en þó ekki vera það svartsýnn að það grafi undan mörkuðum og dragi kraft úr almenningi.

Hann hefur sagt að hann hafi undirbúið sig fyrir innsetningarræðuna með því að lesa skrif Abrahams Lincolns.

Reyndar hafa aðstoðarmenn Obama sagt að tempra þurfi væntingar almennings allt frá því að hann sigraði í kosningunum í nóvember og það er engin furða. Hann erfir tvö stríð frá Bush, annað í Afganistan, hitt í Írak, svimandi fjárlagahalla – hann er tvöfalt meiri en í fyrra og þá var líka sett met – og efnahagslíf í upplausn.

Endurreist traust til ríkisvaldsins?

Obama segir að „aðeins ríkisstjórnin geti rofið vítahringinn sem er að lama efnahagslífið“. En hvað þýðir það? Ronald Reagan sagði á sínum tíma að ríkisvaldið væri ekki lausnin á vandanum, ríkisvaldið væri vandinn. Meira að segja Bill Clinton lýsti yfir því um miðbik forsetatíðar sinnar að tími ríkisbáknsins væri liðinn.

Ekki eru þó allir þingmenn á því að lausnin á efnahagsvandanum sé að dæla peningum linnulítið út í efnahagslífið. Efasemdarraddirnar eru háværari í röðum repúblikana, en þær heyrast einnig hjá demókrötum. En eru þessir þingmenn tilbúnir að standa uppi í hárinu á vinsælum forseta? Stuðningurinn við Obama nær nefnilega ekki til flokksfélaga hans á þingi. Aðeins 41% þingmanna demókrata nýtur velþóknunar kjósenda samkvæmt könnun Politico/Allstate í árslok og 24% repúblikana. Samkvæmt sömu könnun studdu þá 63% Bandaríkjamanna Obama og 79% áætlun hans um að örva efnahagslífið.

Obama hyggst leggja áherslu á að kynna áætlanir sínar og aðgerðir rækilega fyrir almenningi og lítur hann og hans nánustu aðstoðarmenn svo á að það hafi mistekist hrapallega hjá Bush-stjórninni. Obama hefur meðbyrinn. Spurningin er hvernig honum tekst að nýta hann.