Fréttaskýring: Útlendingar í atvinnuþrefi
mbl.is/Ómar
Eftir Önund Pál Ragnarsson - onundur@mbl.is
Útlendingar á íslenskum vinnumarkaði eru nú á bilinu 11.000 til 13.000 talsins, að sögn Karls Sigurðssonar, forstöðumanns vinnumálasviðs hjá Vinnumálastofnun. Þar sem för fólks er frjáls til og frá landinu er ekki tilkynningarskylda um brottför og því ekki til nákvæmar tölur um fjöldann. Sem fyrr er stærsti hópurinn frá Póllandi, en Karl reiknar með að skiptingin sé um 6.000 Pólverjar og 7.000 útlendingar af öðru þjóðerni.
Útlendingar standa höllum fæti á frosnum vinnumarkaði, enda verður tungumálakunnátta þeim oft fjötur um fót. Þótt ekki sé hægt að finna út nákvæmt atvinnuleysishlutfall meðal þeirra sem fyrr segir, þykir ljóst að það sé mun hærra í þeirra röðum en þau 5% sem eru á landsvísu.
Mikil aðsókn er á skrifstofu Eures – vinnumiðlunar fyrir útlendinga í Borgartúni. Að sögn Þóru Ágústsdóttur ráðgjafa hafa yfir hundrað manns komið þangað í atvinnuleit á hverjum virkum degi í þessum mánuði. „Hér er einhver hópur sem talar einungis sitt móðurmál. Ekki þarf að fjölyrða um að sá hópur stendur mun lakar að vígi en aðrir, sérstaklega þeir sem tala ekki heldur stakt orð í ensku,“ segir Þóra.
Þorbjörn Guðmundsson, framkvæmdastjóri Samiðnar, reiknar með því að fyrirtæki reyni frekar að halda í íslenskumælandi starfsmenn sína á þessu ári. Farandverkamenn sem hafa verið hér stutt og tala litla íslensku og ensku séu því ekki líklegir til að halda vinnunni. Mörgum tungumálum á einum vinnustað fylgi aukinn stjórnunarkostnaður. Þessir starfsmenn eigi samt sinn rétt. Hann verði að virða.
Stéttarfélagið Efling hefur á sjöunda þúsund útlendinga í sínum röðum. Formaðurinn, Sigurður Bessason, segir gífurlega mörg mál koma inn á borð Eflingar, en yfirleitt sé ekki brotið verr á rétti útlendinga en annarra. Þeir séu ágætlega upplýstir um sín réttindi og duglegir að fræða og upplýsa hver annan.
Nú dragi mjög saman með tilfellum Íslendinga og útlendinga. Tölur um atvinnuleysi meðal útlendinga sýni hins vegar ekki þann fjölda starfa sem hefur tapast. Margir hafi flutt burt í haust án þess að skrá sig á atvinnuleysisbætur, en ekki er hægt að flytja þær með sér út nema hafa verið á bótum hér heima í einn mánuð fyrst. Að sama skapi taldist honum til að hátt í 1.800 útlendingar væru atvinnulausir á Íslandi, a.m.k. að hluta til, en munurinn á því og tölu Vinnumálastofnunar, 1.270 manns, geti verið sá að stofnunin telji í fullum störfum, en ekki kennitölum.
Spurt & Svarað
Hvaða rétt á útlent fólk til atvinnuleysisbóta hér á landi? Það fer eftir því hversu lengi það hefur starfað á Íslandi, en grunnreglan er sú að eitt gangi yfir alla. Til þess að eiga rétt á fullum atvinnuleysisbótum þarf viðkomandi að hafa unnið fulla vinnu á Íslandi í a.m.k. eitt ár. Lágmarkið til þess að eiga nokkurn rétt á bótum er að hafa unnið í a.m.k. þrjá mánuði í að minnsta kosti 25% starfshlutfalli. Það veitir rétt á lágmarksbótum, sem gefa að sögn ekki mikið í aðra hönd.
Geta þeir leitað vinnu erlendis? Þeir sem eiga rétt á atvinnuleysisbótum hér geta flutt þær með sér til annarra landa á EES-svæðinu og leitað að vinnu þar í allt að þrjá mánuði. Þann tíma fá þeir bæturnar greiddar út úr bótakerfi hvers lands.
