mbl.is/Golli

Eftir Ingibjörgu Báru Sveinsdóttur ingibjorg@mbl.is

Styttri vinnuvika vegna efnahagsvanda, eins og mögulega blasir nú við hjá starfsmönnum í tugum þúsunda breskra framleiðslufyrirtækja, er í raun þegar orðin staðreynd hjá ýmsum fyrirtækjum á Íslandi þótt ekki sé rætt um þriggja daga vinnuviku eins og í Bretlandi.

„Ég hef ekki heyrt talað um að stytta vinnuvikuna á þann hátt en sem betur fer er raunverulega allt í gangi hjá atvinnurekendum til þess að halda eins mörgum starfsmönnum og hægt er þangað til ástandið fer að lagast aftur,“ segir Ingibjörg R. Guðmundsdóttir, varaforseti ASÍ.

Starfshlutfall allra starfsmanna Ferðaskrifstofu Íslands, sem ÚrvalÚtsýn, Sumarferðir og Plúsferðir, heyra undir var til dæmis lækkað um 50 prósent í nóvember.

„Lækkað starfshlutfall er mjög algengt hjá fyrirtækjum í ferðaþjónustu og þess eru einnig dæmi í fleiri atvinnugreinum. Það er jafnframt töluverður samdráttur hjá því fólki sem var hæst launað og tók meðal annars mið af launum í bankageiranum,“ segir Ingibjörg.

Sífellt fleiri á hlutabætur

Í lok desember voru 600 til 700 skráðir atvinnulausir að hluta á móti minnkuðu starfshlutfalli í samræmi við lög um hlutabætur frá því í haust. Nýjar tölur liggja ekki fyrir en þeim sem fá hlutabætur hefur fjölgað jafnt og þétt í janúar, að sögn Karls Sigurðssonar, forstöðumanns vinnumálasviðs hjá Vinnumálastofnun.

Samkvæmt niðurstöðum könnunar sem Capacent Gallup gerði fyrir ASÍ 8. til 18. desember höfðu 14 prósent lent í launalækkun frá bankahruninu í byrjun október. Starfshlutfall aðspurðra hafði verið lækkað hjá 7 prósentum. Karl segir að verið geti að menn skilji lækkað starfshlutfall með ýmsum hætti.

,,Mig grunar að menn líti svo á að starfshlutfall hafi verið lækkað missi þeir yfirvinnu. En þá koma hlutabætur ekki til greina.“

Lögin um hlutabæturnar voru samþykkt í nóvember síðastliðnum og gildir ákvæðið um þær til 1. maí næstkomandi.

,,Ég treysti því að þetta verði það síðasta sem verði tekið. Það skiptir svo miklu máli að halda fyrirtækjunum gangandi og fólki í starfi, eins og Bretarnir eru að skipuleggja núna. Það reyna allir að halda í starfsfólk með reynslu,“ tekur Ingibjörg fram.

Áttu von á samdrætti

Hún segir ASÍ hafa átt von á samdrætti eftir þensluna og þess vegna hafi aðildarsamtökin lagt mikla áherslu á hækkun grunntaxta í undanförnum kjarasamningum.

„Aðildarsamtökin hafa lagt áherslu á taxtana í síðustu samningum. Það reynir miklu meira á launataxtana við þessar aðstæður. Það gerist alltaf í samdrætti.“

Finnbjörn Hermannsson, formaður Samiðnar, segir að um þessar mundir hafi menn mestar áhyggjur af komandi mánaðamótum því þá komi allar uppsagnirnar frá því í nóvember til framkvæmda.

„Þá fara menn á bætur. Í mörgum tilfellum er ekki um verkefnaleysi að ræða hjá fyrirtækjunum, heldur fjármögnunarvandræði. Stjórnvöld hafa enn ekki svarað kalli um að komið verði til móts við fyrirtækin.“

Þriggja daga vinnuvika

Tugþúsundir fyrirtækja í Bretlandi íhuga nú að skerða starfshlutfall starfsmanna vegna slæms efnahagsástands, að því er breska blaðið The Independent greindi frá um helgina. Stór fyrirtæki eins og JCB, sem framleiðir vinnuvélar, hafa þegar stytt vinnuvikuna um einn dag og íhuga nú að koma á þriggja daga vinnuviku með aðstoð yfirvalda versni kreppan.

Framkvæmdastjóri JCB, Matthew Taylor, kveðst hafa ýtt á yfirvöld um að koma til móts við starfsmenn vegna launataps þeirra verði dregið úr starfshlutfallinu. The Independent hefur það eftir embættismönnum að verið sé að íhuga þennan kost. Þetta komi þó ekki til framkvæmda alveg í bráð. Bent er á að þetta fyrirkomulag gæti kostað milljónir punda. Kostnaðurinn yrði þó minni en vegna aukinna atvinnuleysisbóta.