Í svokölluðu góðæri síðustu ára úthlutuðu átta sveitarfélög ekki einni einustu lóð til íbúðabygginga. Flest þessara sveitarfélaga voru lítil eins og til dæmis Árneshreppur á Ströndum og Tjörneshreppur í Norður-Þingeyjarsýslu en meðal þeirra voru tvö stærri sveitarfélög Vesturbyggð og Bolungarvík.

Þetta má lesa úr svari samgönguráðherra við fyrirspurn Kjartans Ólafssonar á Alþingi um íbúðabyggingar. En náði góðærið ekki til þessara byggða?

„Nei, góðærið, náði aldrei hingað samanber það sem gerðist á höfuðborgarsvæðinu,“ segir Ragnar Jörundsson, bæjarstjóri í Vesturbyggð, sem nær um Patreksfjörð, Bíldudal og Barðaströnd. „Þenslan náði ekki hingað enda er höggið ekki eins mikið fyrir vikið. Við klifruðum ekki hátt og því er fallið það ekki heldur.“

Einfalt sé að skýra hvers vegna enginn byggði. „Hér hefur fólki stöðugt fækkað síðustu tuttugu árin. Því fækkaði um 28 milli ára nú og það gefur auga leið að ekki eru byggð hús þegar fólkið fer.“ Hann segir að líkja megi því við eignaupptöku þegar fólkið hafi farið. Verð einbýlishúsa á svæðinu hafi verið 12-15 milljónir á sama tíma og um 60 milljónir fengust fyrir svipað einbýlishús í þokkalegu úthverfi höfuðborgarsvæðisins á uppgangstímunum. „Enginn byggir þegar hann getur keypt gott hús á um fimmtán milljónir króna sem kostar 30 til 35 milljónir að byggja.“ Ekki hefur verið byggt í Vesturbyggð frá árinu 1985.

Sleppa við lóðaskilaskellinn

Í svari samgönguráðherra má sjá að staða stærstu sveitarfélaganna þegar horft er til lóðaúthlutana og skila er mjög misjöfn. Sum þeirra, s.s. Reykjavík, Hafnarfjarðabær, Reykjanesbær og Akureyri úthlutuðu miklu og hafa þurft að endurgreiða hundruð lóða með miklum kostnaði á meðan önnur; Mosfellsbær og Garðabær, sömdu við einkaaðila sem sáu að mestu leyti um lóðasölu og uppbyggingu.

Haraldur Sverrisson, bæjarstjóri í Mosfellsbæ, segir að á sínum tíma hafi verið ákveðið að of mikil áhætta fælist í því fyrir sveitarfélagið að ráðast í gatnagerð og undirbúning nýrra hverfa. Hann sjái ekki eftir þeirri ákvörðun nú þegar stóru sveitarfélögin endurgreiði þeim sem skila lóðum háar fjárhæðir.

„Það skiptir sköpum að þurfa ekki að taka lán fyrir endurgreiðslu á lóðum,“ segir hann. „Það hefði getað riðið sveitarfélaginu að fullu, eða í það minnsta farið langt með það.“ Leiðin sem valin var verði hér eftir ofan á.

Lausar íbúðir og vinnu að fá

Þrátt fyrir að svokallað góðæri hafi ekki náð til Vesturbyggðar er staðan þar ekki slæm. „Hér hefur vantað fólk frekar en hitt,“ segir Ragnar, bæði vanti starfsfólk á sjúkrahúsið og í fiskvinnslu. Fiskirí sé yfirdrifið en sölutregða mikil og því erfitt að meta framhaldið.

Sveitarfélagið byggði 48 félagslegar íbúðir upp úr 1980.

„Það eru alltaf sex til tíu íbúðir lausar á hverjum tíma,“ segir Ragnar. „Og okkur líður vel þótt við séum uggandi eins og landsmenn yfir því hvernig þróunin verður.“

Engin heildaryfirsýn

Í svari samgönguráðherra við fyrirspurn Kjartans Ólafssonar um íbúðabyggingar á árunum 2004-2008 kemur fram að enginn opinber aðili hafði það hlutverk að safna upplýsingum um fjölda lóðaúthlutana sveitarfélaga.

Studdist ráðuneytið því einnig við tölur frá Fasteignamati ríkisins. Reyndust samkvæmt þeim 8.282 lóðir vera á fasteignaskrá 12. desember 2008 sem ekki voru það í árslok 2003. Ráðuneytið náði ekki utan um hversu margar eignir voru fullgerðar á þessum lóðum. „Ýmist hafa sveitarfélögin ekki yfirlit yfir stöðu framkvæmdanna eða þau svara þessum hluta erindisins ekki.“ Hins vegar heldur Hagstofan utan um tölurnar og kemur þar í ljós að á þessum árum, 2004-2008, voru 19.487 íbúðir í byggingu og 12.103 þeirra fullgerðar.

Viðbrögðin við fyrirspurn samgönguráðherra voru ekki góð. Aðeins 37 sveitarfélög af 78 svöruðu erindinu. Kópavogur svaraði ekki fyrirspurninni og harmar ráðuneytið þetta mjög.