Erlendar skuldir þjóðarbúsins jukust um 590 prósent á milli áranna 2004 og að september 2008. Þær fóru úr tæplega 1,7 þúsund milljörðum króna í tæpa 11,5 þúsund milljarða. Þar af jukust skuldir banka úr 1,220 þúsund milljörðum í 9,7 þúsund milljarða eða um 694% á sama tíma.

Þetta eru tölur Haraldar L. Haraldssonar hagfræðings byggðar á upplýsingum Seðlabankans. Hann kynnti þær á borgarafundi á sunnudag og telur erlendu skuldir bankanna íslensku hagkerfi ofviða. Þjóðin geti ekki borgað. Það þurfi að útskýra fyrir kröfuhöfum með viðræðum og samningum.

Álfheiður Ingadóttir, formaður viðskiptanefndar Alþingis, deilir áhyggjunum með Haraldi og segir einnig mikilvægt að semja um skuldir þjóðarbúsins, þar sem staðan í þjóðfélaginu sé verulega löskuð.

Leita þarf samninga sem við getum staðið við

„Við verðum að leita samninga sem við getum staðið við án þess að rústa samfélaginu.“ En hún bendir þó á að aðeins brot erlendra skulda bankanna falli á Íslendinga. „Fara verður í samningaviðræðurnar af alvöru. Það hefur ekki verið gert lengi vel,“ segir hún. Leitað sé erlendra sérfræðinga til að aðstoða við samningaumleitanirnar.

Haraldur bendir á að bankarnir hafi eftir þriggja til fjögurra ára reynslu á erlendum mörkuðum lánað fimm þúsund milljarða til erlendra aðila. Það hljóti að vera alvarlegt að bankarnir hafi treyst sér til að lána eftir svo stutta sögu erlendis samsvarandi upphæðir og innlendum viðskiptavinum eftir áratuga viðskiptasögu.

„Menn verða að hafa í huga að bankar lánuðu peninga sem þeir áttu ekki sjálfir. Þeir voru með þá í vörslu.“ Svo virðist sem erlendu viðskiptavinirnir hafi verið fáir en ekki margir eins og hér heima. Hver hafi því fengið lán upp á hundruð milljóna, það sjáist meðal annars á yfirdráttarláni Roberts Tchenguiz en yfirdráttur hans var rúmlega 2/3 hlutar af öllum erlendu lánum íslensku heimilanna.

Heimilin að kikna

Skuldir heimilanna í september í fyrra námu 156 milljörðum króna og því 1,35 af heildarskuldum þjóðarbúsins. Skuldir ríkis og sveitarfélaga jukust einnig á þessum árum góðærisins, úr 212,4 milljörðum í 526,6 milljarða eða um 148 prósent.

Haraldur gagnrýnir að taka eigi 650 milljarða lán til að greiða Icesave-skuldina. „Heimilin eru að kikna undan því að borga vexti og afborgarnir af 156 milljörðum. Hvernig ætlar ríkissjóður að greiða vexti af 650 milljörðum án þess að skerða velferðarþjónustuna og/eða að auka skattbyrði fólks vegna skulda sem almenningur stofnaði ekki til.“