„Þarna urðu leiðinleg mistök sem ég ber ábyrgð á,“ segir Örnólfur Thorsson orðu- og forsetaritari um ástæðu þess að Carol van Voorst, fráfarandi sendiherra Bandaríkjanna, var sent bréf þess efnis að forseti Íslands hygðist sæma hana hinni íslensku fálkaorðu.

Örnólfur baðst undan viðtali, en í skýringargrein frá skrifstofu forseta kemur fram að fyrir mistök hafi erindi verið sent prótókollstjóra utanríkisráðuneytisins þess efnis að ákveðið hefði verið að sæma Voorst fálkaorðunni án þess að formlega hefði verið gengið frá ákvörðuninni.

Samkvæmt því sem að fram kom í Kastljósi Ríkissjónvarpsins í gær var það ekki fyrr en á leið út á Bessastaði að hitta forsetahjónin sl. föstudag sem Voorst barst símtal þess efnis að ekki stæði til að sæma hana orðunni. Enginn nánari skýring fylgdi, en sagt að þau hjónin væru velkomin á Bessastaði.

Carol van Voorst lýkur fljótlega störfum hér á landi og hafði óskaði eftir kveðjufundi með Ólafi Ragnari Grímssyni, forseta Íslands, eins og hefð er fyrir. Vou sendiherrahjónin á leið á þann kveðjufund með forseta er símtalið barst.  

Utanríkisráðuneytið var í kjölfarið beðið að fela sendiráði Íslands í Washington að afla heimildar stjórnvalda í Bandaríkjunum fyrir veitingu orðunnar.

Skrifstofa forseta Íslands tekur fram í yfirlýsingu sinni að um orðuveitingar til sendiherra gildir föst venja gagnvart Norðurlöndum og fáeinum öðrum ríkjum, sem feli í sér að sendiherrarnir hljóta orðu fyrir störf sín frá ríkinu sem þeir störfuðu í.

„Þessi regla gildir hins vegar ekki um samskipti margra landa, meðal annars ekki um samskipti Íslands og Bandaríkjanna, enda hafa margir af sendiherrum Bandaríkjanna á Íslandi ekki fengið fálkaorðuna.

Á síðustu áratugum hafa þannig aðeins þrír sendiherrar Bandaríkjanna hlotið fálkaorðuna, Nicholas Ruwe, Marshall Brement og Charles Cobb,“ segir í yfirlýsingunni.

Forseti Íslands hafi beðið Voorst afsökunar á þessum mistökum á kveðjufundi sem hann átti með sendiherranum 24. apríl sl.

Ekki borist formleg afsökun

Að því er fram kom í Kastljósi var sendiherrann hins vegar ósáttur við hið óvænta símtal. Þá mun Voorst hafa túlkað orð forseta Íslands kvöldið á Bessastöðum þannig að orðuna fengju aðeins „þeir sem hennar væru verðir“.

Bandaríska sendiráðið mun ekki senda frá sér formlega yfirlýsingu vegna málsins, að sögn Kathleen Eagan, talsmanns sendiráðsins. „Þetta er búið og gert,“ segir hún. „Við fengum tilkynninguna um orðuveitinguna og áttum von á að hún [Voorst] fengi fálkaorðuna og það eina sem hægt er að segja er að það er á valdi forsetaskrifstofunnar og ríkisstjórnar Íslands hverjir hljóta orðuna.“ Spurð hvort formleg afsökunarbeiðni hafi borist sendiráðinu segir hún svo ekki vera.

Í hnotskurn

» Alls hafa 12 einstaklingar, þar af einn útlendingur, hlotið fálkaorðuna það sem af er þessu ári. Í fyrra var fálkaorðan veitt 40 einstaklingum, þar af einum erlendum ríkisborgara.
» Carol van Voorst hefur gegnt starfi sendiherra Bandaríkjanna á Íslandi frá því í janúar 2006.