Mistök forsetaritara sem urðu til þess að fráfarandi sendiherra Bandaríkjanna var tilkynnt að hún yrði sæmd hinni íslensku fálkaorðu eru afar óheppileg en að mati þeirra sem til þekkja eru engar líkur á að atvikið dragi nokkurn dilk á eftir sér í samskiptum ríkjanna.

Carol van Voorst hefur verið sendiherra á Íslandi frá árinu 2006, sama ár og varnarliðið hvarf af landi brott. Hún hefur unnið fyrir bandarísku utanríkisþjónustuna um margra ára skeið og unnið sig upp á eigin verðleikum, þ.e. án atbeina stjórnmálamanna.

Örnólfur Thorsson forsetaritari hefur lýst því yfir að mistökin sem gerð voru í þessu máli skrifist alfarið á hans reikning. Það stóð aldrei til að veita Carol van Voorst fálkaorðuna og hennar nafn var aldrei nefnt við Ólaf G. Einarsson, formann orðunefndar og fyrrverandi ráðherra. Orðunefndin frétti fyrst af málinu á fundi á þriðjudag og fékk á fundinum skýringar á mistökunum hjá Örnólfi forsetaritara.

Atvikið er að sönnu afskaplega óheppilegt, svo ekki sé meira sagt, og gera má ráð fyrir að samskipti forsetans og sendiherrans á Bessastöðum á föstudag hafi verið stirð þegar forsetinn útskýrði fyrir bandaríska sendiherranum ástæður þess að hún fengi ekki orðuna.

Ótrúlegur dónaskapur

Eiður Guðnason, fyrrverandi ráðherra og fyrrverandi sendiherra, sagði að um væri að ræða ótrúlegan dónaskap af hálfu forsetaembættisins við erlenda þjóð. Málið allt væri ótrúlegt. Úr því að búið var að tilkynna van Voorst að hún ætti að hljóta orðuna hefði einfaldlega átt að sæma hana orðunni. „Forsetaembættið dregur ekkert svona til baka, það er bara út úr kú,“ sagði Eiður. Aðspurður sagði hann að málið hefði örugglega engin áhrif á samskipti Íslands og Bandaríkjanna. „Nei, ég held að í Bandaríkjunum hlæi menn bara að þessu.“

Annar sendiherra sem Morgunblaðið ræddi við en vildi ekki að nafn hans kæmi fram, sagði að málið væri „afar óþægilegt“. Hann benti á að fordæmi væru fyrir því að bandarískir sendiherrar fengju fálkaorðu og embættið hefði átt að sjá í gegnum fingur sér í þessu máli, þ.e. kyngja mistökunum og veita orðuna.

Slíkt hefði að sönnu komið í veg fyrir hina vandræðalegu uppákomu sem varð á Bessastöðum sl. föstudag. Slík ákvörðun hefði á hinn bóginn gengið gegn ákvæðum um orðuna og tilgang hennar. Í forsetabréfi um orðuna segir: „Orðunni má sæma innlenda einstaklinga eða erlenda fyrir vel unnin störf í þágu þjóðarinnar, einstakra þjóðfélagshópa eða landshluta, eða í þágu mikilvægra og góðra málefna á Íslandi eða á alþjóðavettvangi.“ Þar segir ekkert um að orðuna megi veita fyrir mistök.

Þarf ekki álit orðunefndar

Reglur um fálkaorðuna er að finna í svonefndu „forsetabréfi um hina íslensku fálkaorðu“ sem er að stofni til frá árinu 1944.

Þar kemur fram að sex manna orðunefnd ræður málefnum orðunnar og jafnframt að nefndin gerir tillögu til stórmeistara orðunnar, þ.e. forseta Íslands, um veitingu hennar. Á hinn bóginn getur stórmeistari, ef honum þykir tilefni til, veitt orðuna án tillagna orðunefndar.

Þegar tilkynnt var að handboltalandsliðið hlyti fálkaorðuna fyrir silfrið á Ólympíuleikunum í Bejing ræddi forsetinn fyrst við formann orðunefndar í síma og formaðurinn ræddi um ákvörðunina við aðra nefndarmenn, að því er Ólafur G. Einarsson, formaður nefndarinnar, sagði í viðtali við Morgunblaðið í gær.