Ný og glæsileg sundlaug var nýlega tekin í notkun á Álftanesi. Byggingakostnaður nemur hátt í einum milljarði króna. Heiðar Kristjánsson

Sveitarfélagið Álftanes þarf að endurfjármagna lán upp á um 820 milljónir á þessu ári, þar af er stærstur hluti vegna erlendra lána. Takist ekki að framlengja erlendu lánin mun sveitarfélagið borga það með innlendu láni en þar með myndi læsast inni gengistap sem gæti numið um 500 milljónum króna, samkvæmt upplýsingum frá sveitarfélaginu.

Búið er að semja um endurfjármögnun fyrir þetta ár, að sögn Sigurðar Magnússonar, sveitastjóra á Álftanesi. Þá þurfi að taka upp viðræður við ríkisvaldið um hvernig hægt sé að koma til móts við sveitarfélög sem þurfi að greiða erlend lán á þessu ári eða á meðan gengi krónunnar sé svo langt frá eðlilegu viðmiðunargengi. Hann segir að miðað við rekstraráætlun 2009 sé gert ráð fyrir hagnaði af rekstri og að gert sé ráð fyrir að sala á byggingarétti skili um 300 milljónum.

Lengi tapað, einkum á skólanum

Tap sveitarfélagsins í fyrra nam 832 milljónum króna og spilar fjármagnskostnaður vegna gengishrunsins þar langstærstan þátt. Tap af rekstri var um 84,5 milljónir, fyrir afskriftir og fjármagnsliði.
 Rekstrarvandinn á Álftanesi hefur aldrei verið meiri en vandinn er þó ekki nýr af nálinni. Í skýrslu endurskoðenda Álftaness sem fylgdi ársreikningnum 2008 segja þeir að „undanfarin ár höfum við bent forráðamönnum sveitarfélagsins á að skatttekjur og þjónustutekjur dygðu ekki fyrir rekstrarútgjöldum sveitarfélagsins og leita þyrfti leiða til að bæta úr því.“ Sérstaklega hafi verið bent á kostnað við uppeldis- og fræðslumál en útgjöld til þess málaflokks voru um 72% af skatttekjum ársins 2008 en ættu að vera nær 60%.

 Sveitastjórn Álftaness hefur bent á að með réttu ætti sveitarfélagið að fá hærra framlag úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga þar sem greiðslurnar eigi að taka tillit til sveitarfélaga með hátt hlutfall barna og unglinga. Að mati sveitarfélagsins ætti framlagið að hækka um 150-200 milljónir. Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu hafa tekið undir málflutning Álftaness og hafa hvatt til að reglum sjóðsins verði breytt.

Afborganir af lánum 285 milljónir

 Skuldir Álftaness nema um 2,4 milljörðum. Eftir gengishrunið skiptast lánin um það bil jafnt á milli gengistryggðra lána og innlendra lána. Erlendu langtímalánin voru um 550 milljónir í ársbyrjun 2008 en hafa hækkað um annað eins. Önnur lán hækkuðu um 120 milljónir. Í ársreikningi 2008 kemur fram að afborganir eru að meðaltali 285 milljónir á ári á árunum 2009-2013. Í öllum útreikningum á gengi er miðað við áramótagengið, þ.e. gengisvísitöluna 216. Ef gengið myndi styrkjast um 30% frá þeirri stöðu þannig að gengisvísitalan yrði 160 næmu árlegar afborganir langtímalána, bæði þeirra sem eru gengistryggð og verðtryggð, um 190 milljónum á ári. Sigurður Magnússon, sveitarstjóri, segir að í þriggja ára áætlun sveitarfélagsins sé ekki gert ráð fyrir afborgunum lána enda sé það ómögulegt fyrr en frekari uppbygging hafi styrkt bæjarsjóð. Það sé eðlilegt að sveitarfélag í uppbyggingu borgi ekki upp lán heldur endurfjármagni þau. Þegar uppbyggingu miðbæjarins ljúki og íbúar hafi bæst við verði rekstrarhorfur góðar.

Leigan 182 milljónir á ári

Skuldbindingar utan efnahags, sem eru núvirtar skuldbindingar vegna íþróttahúss og sundlaugar miðað við 6% vexti til 30 ára, nema um 2,5 milljörðum. Íþróttahúsið og sundlaugin eru í eigu Fasteignafélagsins Fasteignar en Álftanes leigir af þeim húsin samkvæmt samningi til 30 ára. Í ársreikningi kemur fram að á þessu ári er leigan 150 milljónir en hækkar upp í 182 milljónir á næsta ári. Sigurður segir að á móti komi 40 milljón króna arðgreiðslur frá Fasteign og bendir á að mannvirkin verði eign sveitasjóðs þegar leigusamningnum lýkur. Samkvæmt þessu verða nettógreiðslur til Fasteignar því um 142 milljónir á næsta ári, ríflega 100 milljónum hærri en í fyrra.

Leigan er að 55% tengd gengi en 45% eru verðtryggð. Styrkist gengi krónunnar lækkar sá hluti sem er gengistryggður. Ef gengisvísitalan stæði í 160 stigum yrðu leigugreiðslur næsta árs þannig 150 milljónir.

 Vantaði þetta mannvirki

Fyrir stuttu var tekin í notkun ný og glæsileg 25 metra sundlaug á Álftanesi, 17 metra öldulaug, 12,5 metra innilaug og lengsta vatnsrennibraut landsins. Jafnframt var íþróttahúsið stækkað.
Í ársreikningi 2008 kemur fram að skuldbindingar sveitarsjóðs vegna þessara mannvirkja nema um 2,5 milljörðum. Ekki er búið að taka byggingakostnað sundlaugarinnar endanlega saman en hann er ríflega 900 milljónir.

Á Álftanesi var 12,5 metra útisundlaug en hún var ónýt. „Álftnesingar áttu ekki sundlaug og vantaði líkamsræktaraðstöðu, vantaði búningsklefa og byggja varð nýtt anddyri milli eldra húss og nýrrar laugar. Við þurfum að sinna okkar íbúum og ég tel að íbúarnir séu mjög ánægðir,“ segir Sigurður Magnússon, bæjarstjóri.

Talið sé að öldulaugin og rennibrautin muni draga að sér gestafjölda sem muni auðvelda reksturinn. Margir íbúar úr nágrannasveitarfélögum komi í laugina. „Þetta styrkir búsetu á Álftanesi, hækkar íbúðaverð og auðveldar uppbyggingu miðbæjarins.“ 

Áætlaður aukakostnaður vegna rennibrautar var um 20 milljónir, skv. upplýsingum frá sveitarfélögum. Tækjabúnaður öldulaugarinnar kostaði 8-10 milljónir. Þá er laugarkarið sjálft ekki talið með. 

 Rekstur mun standa undir kostnaði

Sigurður Magnússon, sveitarstjóri Álftness, bendir á að frá 2002 hafi Álftanes glímt við rekstrarvanda en tekist að ná endum saman með því að selja eignir. Í ljós hafi komið að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga þyrfti að borga 150-200 milljónir árlega til að Álftanes væri jafnsett á við önnur sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu. Greiðslurnar ættu að hækka vegna þess hversu mörg börn eru á leikskóla- og grunnskólaaldri í sveitarfélaginu og vegna þess hversu tekjustofnar eru einhæfir en Álftanes fær nánaset engar tekjur af atvinnulífi. Sigurður er fullviss um að þessar greiðslur skili sér. Menntun á Álftanesi sé hagkvæm miðað við fjölda nemenda og hann trúi því ekki að Álftnesingar verði látnir gjalda þess að samfélagið þar sé ungt.

Sigurður bendir á að ef upphæðin væri framreiknuð frá 2002 næmi mismunin um einum milljarði og hann kveðst ekki átta sig á því hvers vegna fyrri meirihluti sjálfstæðismanna hafi ekki gert athugaemdir við þessa mismunun sem sveitarfélagið verður fyrir.

 Í ársreikningi 2008 kemur fram að endurskoðendur hafi í nokkur ár bent á að tekjur sveitarfélagsins stæðu ekki undir gjöldum. Ákvörðun um að byggja sundlaug og stækka íþróttahúsið var tekin árið 2006 og samið var um verkið árið 2007.

Það vakna því spurningar hvort gríðarleg uppbygging íþróttamannvirkja hafi verið eðlileg ráðstöfun fjármuna, í ljósi þess að þá þegar náðu endar ekki saman.

 „Já, það verður að horfa á það í því ljósi sem þessar ákvarðanir voru teknar,“ segir Sigurður. Rekstrarvandinn hafi legið í hlutfallslega of miklum kostnaði við uppeldis- og menntamál. Við því hafi verið brugðist, m.a. með því að stofna skólasvið, yfirfara og hagræða í rekstri Álftanesskóla og gera fyrrnefnda kröfu á hendur Jöfnunarsjóði.

 Ákvörðun um að byggja sundlaug hafi verið fyrsta skrefið í uppbyggingu miðbæjar á Álftanesi en sú uppbygging muni styrkja tekjustofna sveitarfélagsins til muna. Ákvörðunin hafi verið tekin með samþykki allra bæjarfulltrúa, með bjartsýni á búsetu á Álftanesi í huga og að fengnum sérfræðiálitum.

Þá hafi sveitasjóður stefnt, og stefni enn, á að afla fjármuna með sölu á byggingarétti. Fram að þessu hafi einkaaðilar hirt ágóðann af uppbyggingu. „Í fyrsta skipti nú úthlutar sveitarfélagið lóðum í eignarlandi sínu og fá tekjur go hagnað í bæjarsjóð til að greiða niður skuldir og byggja upp þjónustumannvirki,“ segir hann. Efnahagshrunið muni verða til að áform um uppbyggingu gerist hægar en hann er viss um að af henni verði á næstu árum. Framkvæmdir hefjist í miðbænum í sumar og búið sé að selja byggingarétt fyrir umtalsverðar fjárhæðir á þessu ári, m.a. til Búmanna og einnig hafi verktakar sýnt áhuga á lóðum.

Samkvæmt þriggja ára áætlun sé gert ráð fyrir að skatttekjur hækki aftur á árunum 2011-2012. Jafnframt sé stefnt á 3% fjölgun íbúa og þar með hærri skatttekjum. Sveitarfélagið eigi óseldan byggingarétt fyrir um 1,5 milljarð sem áætlað sé að ráðstafa á næstu árum. Eins sé gert ráð fyrir uppbyggingu atvinnulífsins, s.s. með menningartengdri ferðaþjónustu. Gert sé ráð fyrir að þessi uppbygging skili verulegum nýjum tekjum til bæjarsjóðs og breiðari tekjustofnum. Rekstur sveitarfélagsins muni því standa undir öllum kostnaði.