Hafi einhverjir bundið vonir við að með samkomulagi um stöðugleikasáttmála mundu vextir lækka verulega strax á næstu vikum og gengi krónunnar styrkjast, verða þeir hinir sömu fyrir vonbrigðum. Viðsnúningurinn gæti hins vegar átt sér stað á seinustu mánuðum ársins.

Í sáttmálanum lýsa viðsemjendur á vinnumarkaði því að þeir treysti því að skapaðar séu forsendur fyrir því að stýrivextir Seðlabankans lækki í eins stafs tölu fyrir 1. nóvember og vextir fari svo áfram lækkandi. Lögð er áhersla á að vextir lækki hratt á næstu mánuðum en ekkert er þó að finna í aðgerðunum sem tryggir að svo verði í sumar.

Um tíma var rætt um að taka upp fastgengisstefnu. Ekki er á það minnst í sáttmálanum en samkomulag náðist um að gerð verði tímasett áætlun um ráðstafanir í gengismálum sem leggja á fram fyrir 1. ágúst um afnám hafta. Markmiðið er að tryggja stöðugleika krónunnar og að leitast verði við að aflétta hömlum á nýrri fjárfestingu fyrir 1. nóvember.

Svarið er bara aðildarumsókn

Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra segir að vinna þurfi að mörgu til að styrkja gengi krónunnar. Seðlabankinn hafi viljað fara varlega við lækkun stýrivaxta vegna áhrifa á gengið.

„Við vonum að þessar aðgerðir sem við erum að ráðast í, sem bæði hafa áhrif á hvernig við getum unnið okkur út úr gengishöftunum og höfum sett okkur markmið um að styrkja ríkisfjármálin verulega, muni hafa þau áhrif að styrkja krónuna og skapa það svigrúm sem þarf til að stýrivextir lækki. Allt þetta vinnur mjög saman að því að styrkja gengi krónunnar. Mín skoðun er samt sú að við munum um einhvern tíma, kannski of langan, búa við of veika krónu og svarið við því er bara eitt, að sækja um aðild að Evrópusambandinu,“ segir hún.

Atvinnurekendur hafa lagt höfuðáherslu á nauðsyn þess að vextir lækki. „Lykilatriði til að koma krónunni upp er að koma fjárflæðinu í gang á milli Íslands og annarra landa,“ segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins. „Þess vegna leggjum við ofurkapp á að bankarnir séu endurreistir og að erlendir eigendur komi þar að, sem hafa aðgang að erlendu lánsfé. Við erum líka að horfa til stórra fjárfestinga í atvinnulífinu og orkugeiranum. Þannig getum við fengið inn fjármagn.

Með því að geta lækkað vextina og tryggt útflutningnum betra aðgengi að fjármagni á eðlilegum kjörum, eygjum við möguleika á að meiri hreyfing verði á útflutningnum. Þegar allt þetta er lagt saman höfum við trú á að við náum genginu til baka svo það nálgist jafnvægisgengi,“ segir Vilhjálmur.

Í sáttmálanum er beinlínis stefnt að því að erlendir aðilar geti eignast meirihluta í einhverjum nýju bankanna og eftir atvikum öðrum fjármálafyrirtækjum. Ljúka á endurskipulagningu á eignarhaldi bankanna í síðasta lagi 1. nóvember.

Koma með fé?

Er einhver von til þess að erlendir aðilar vilji eignast hlut í bönkunum? ,,Það eru kannski ekki mörg tilboð sem við höfum fengið um erlenda eignaraðild að bönkunum,“ segir Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra. Hún segist þó telja að þegar sjáist til lands varðandi efnahagsreikninga bankanna og endurfjármögnun þeirra, sem gæti orðið í júlí, þá muni hugsanlega skapast tækifæri til að erlendir eignaraðilar sýni þessu meiri áhuga en hingað til. Það sé mjög brýnt.

Friðbert Traustason, formaður Samtaka starfsmanna fjármálafyrirtækja, hefur enga trú á að erlendir aðilar vilji eiga í bönkunum.

En fjármálaþjónustan muni rísa á ný, „á íslenska vísu en ekki með einhverri aðstoð utanfrá. Fjármálastarfsemi er svo einskorðuð við þjóðir. Þú sérð varla nokkurn einasta útlendan banka á öllum Norðurlöndunum. Þeir höfðu engan áhuga í uppgangsárunum þegar allt var hér í blóma og sögðu alltaf að efnahagslífið og krónan væru svo óstöðug og markaðurinn lítill. Þeir hafa engan áhuga á að koma hérna inn í niðursveiflu.“