Sigríður Rut Franzdóttir. mbl.is

Eftir Ylfu Kristínu K. Árnadóttur ylfa@mbl.is

Niðurstöður rannsóknar Sigríðar Rutar Franzdóttur, vísindamanns við læknadeild Háskóla Íslands, á taugakerfi ávaxtaflugunnar gætu komið að gagni við rannsóknir á taugasjúkdómum á borð við MS-sjúkdóminn. Grein um rannsóknina birtist í hinu virta tímariti Nature í síðustu viku en hana vann Sigríður ásamt samstarfsfólki sínu við taugalíffræðistofnun háskólans í Münster.

Sigríður rannsakaði samskipti milli taugafrumna og taugastoðfrumna (e. glial cells) en það eru þær frumur sem verða fyrir skemmdum í sjúkdómum eins og MS. Stoðfrumur eru afar mikilvægar en þær sjá m.a. um að einangra taugafrumur, líkt og einangrun utan um rafmagnsvíra. „Það er ýmislegt vitað um þroskun þessara frumna, sérstaklega í músum, en það eru víða gloppur í þekkingunni, sérstaklega þegar kemur að sameindum sem stýra samskiptum milli taugafrumna og stoðfrumnanna,“ segir Sigríður. Ávaxtaflugan var notuð þar sem hún þykir einföld og auðveld í notkun og margt er sameiginlegt með stoðfrumum hennar og mannsins. Í mönnum eru jafnframt oft til mörg afbrigði af sama próteininu meðan aðeins eitt eða fá afbrigði er að finna í flugunni, sem einfaldar allar rannsóknir til muna.

Um grunnniðurstöður að ræða

Sigríður rannsakaði þátt sem kallast FGF (Fibroblast Growth Factor) en í því kerfi er um að ræða tvo vaxtarþætti og einn viðtaka fyrir þá sem stýrir viðbrögðum frumunnar. „Í stuttu máli kom í ljós að FGF-boðferlið stýrði þremur mismunandi stigum í þroskun frumnanna. Fyrst stýrði önnur boðsameindin fjölgun og ferðum frumnanna en hin sameindin tók svo við og stýrði því hvernig frumurnar vefja taugafrumurnar,“ segir Sigríður. „Það er áhugavert að í sömu frumu virkjast sama ferli þrisvar sinnum en niðurstaðan er mismunandi eftir því hvar og hvenær í þroskaferli frumunnar þetta gerist. Þetta ræðst bæði af staðsetningunni á vaxtarþáttunum og viðbragðinu innan frumunnar sem er ólíkt eftir þroskastigum.“

Spurð hvort niðurstöðurnar geti haft áhrif á rannsókn ýmissa taugasjúkdóma svarar Sigríður að aðeins sé um grunnniðurstöður að ræða. „Það er löng leið frá þessum niðurstöðum og yfir í eitthvað sem hefur þýðingu fyrir menn,“ segir hún en bætir við að niðurstöður úr rannsóknum á ávaxtaflugunni hafi í gegnum tíðina haft mikil áhrif á þekkingu manna á líffræðilegum ferlum og þroskun í öðrum lífverum, t.d. mönnum. „Rannsóknir á þessum sameindum eru mjög flóknar í mönnum en fremur einfaldar í flugunni og gætu komið að gagni við rannsóknir á ferlum sem stýra slíðurmyndun um taugafrumur í mönnum. Slíkt er mjög mikilvægt í t.d. rannsóknum á sjúkdómum eins og MS-sjúkdómnum.“