Sjómenn hafa að mörgu leyti komið betur út úr hræringum efnahagslífsins síðastliðið eitt til hálft annað ár en annað launafólk. Laun þeirra ákvarðast af aflaverðmæti sem er beint eða óbeint tengt gengi erlendra gjaldmiðla gagnvart íslensku krónunni. Það hefur því bæst í launaumslagið hjá mörgum þeirra. Á móti kemur að verð á þorski hefur lækkað og nú er kvótinn skertur.

„Segja má að sjómenn hafi komið skár út úr þessu en margar aðrar stéttir. Það gerir tengingin við gengið,“ segir Árni Bjarnason, forseti Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Konráð Alfreðsson, formaður Sjómannafélags Eyjafjarðar, tekur mjög í sama streng. Hann telur að sjómenn geti verið nokkuð sáttir, miðað við ástandið almennt.

Of harkalegur niðurskurður

Sjómenn og útgerðarmenn skipta með sér verðmæti aflans sem skipin bera á land. Aflaverðmætið ræðst af ýmsum þáttum, eins og veiðiheimildum skipsins, fiskiríi og söluverði aflans. Laun sjómanna á frystitogurum og öðrum skipum sem flytja aflann beint út ráðast ekki einungis af verðinu sem fæst í erlendri mynt heldur einnig gengi gjaldmiðilsins. Þeir hafa notið mjög góðs af lækkun íslensku krónunnar.

Þannig hefur gengi bandaríkjadals rúmlega tvöfaldast gagnvart krónunni frá því í byrjun síðasta árs og evran hækkað um 95%. Á móti má geta þess að verð á þorski hefur lækkað á þessum tíma, í erlendri mynt reiknað, þannig að hækkunin á gjaldmiðlinum skilar sér ekki öll í vasa sjómanna.

Þá eru blikur á lofti fyrir komandi fiskveiðiár. Aflamark í þorski, ýsu og ufsa er skorið niður og munar þar um 15 milljörðum í útflutningsverðmæti. Þetta lækkar laun sjómanna um milljarða. „Við erum ósáttir við kvótaúthlutunina. Það er allt of harkalega farið í skerðingar í veiðiheimildum á ýsu og ufsa. Það skerðir kjör sjómanna,“ segir Valmundur Valmundsson, formaður Sjómannafélagsins Jötuns í Vestmannaeyjum.

Lágmarksverð frá Akureyri

Ekki njóta nærri allir sjómenn beinnar tengingar við stöðu gjaldmiðilsins. Hins vegar er samkeppni um hráefnið þannig að gengislækkunin ætti að smitast í aðra samninga.

Margir eru háðir verði á fiskmörkuðum sem hefur rokkað mikið. Þannig lækkaði verð á þorski í vetur en hefur hækkað aftur í sumar. Ýsan hefur verið að hækka.

Opinber stofnun, verðlagsstofa skiptaverðs, fylgist með þróun fiskverðs á erlendum og innlendum mörkuðum og annast upplýsingaöflun fyrir úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna sem ákvarðar lágmarksverð á fiski sem skip landa hjá eigin vinnslu. Það er kallað „Akureyrarverð“ vegna staðsetningar stofnunarinnar. Nefndin hækkaði viðmiðunarverð á þorski fyrri hluta vetrar en lækkaði það verulega á fyrstu mánuðum þessa árs. Verð á ýsu var hins vegar hækkað í vor. Verðið hefur ekki breyst það sem af er sumri.

Allan fisk á markað

„Menn eru ekki ánægðir með fyrirkomulagið. Það er til skammar að halda því svona niðri,“ segir Gunnþór Yngvason, háseti á Tjaldi frá Rifi. Báturinn landar hjá eigin fiskverkun og laun sjómannanna ráðast því af viðmiðunarverði úrskurðarnefndar útvegsmanna og sjómanna.

Gunnþór segir að síðasta kvótaár hafi byrjað vel með góðu verði á fiski. Svo hafi verðið byrjað að lækka í janúar og launin hrunið í vetur. „Við fiskum vel og náum þessu upp með mikilli vinnu,“ segir Gunnþór.

Hann telur að sjómenn sem eru í þessari stöðu vilji almennt að allur afli verði boðinn upp á fiskmörkuðum. Þannig fáist rétt verð.

„Það er mín skoðun að alþingismennirnir ættu að vera búnir að taka á þessu máli fyrir löngu,“ segir Gunnþór.