Útlit er fyrir að skólastjórnendur muni þurfa að bregðast við þröngri fjárhagsstöðu, vegna efnahagssamdráttar, með þeim fáu aðgerðum sem hægt er að grípa til. Þar helst er að lækka launakostnað, þ.e. fækka kennurum, og fjölga þannig nemendum á hvern kennara.

Kristinn Breiðfjörð Guðmundsson, formaður Skólastjórafélags Íslands og skólastjóri Foldaskóla, segir það alltaf vera slæmt ef skólar þurfi, nauðbeygðir, að draga úr þjónustu. Það sé hins vegar óumflýjanlegt nú um stundir. Skólaárið sem senn hefst, í kringum 20. ágúst hjá flestum, verði erfitt. „Þetta er vitaskuld krefjandi tími fyrir allt skólafólk og nemendur. Í lögum er ekkert hámark á fjölda í bekkjum lengur, eins og var þegar grunnskólarnir voru hjá ríkinu. Sveitarfélögin hafa frekar verið að fækka nemendum á hvern kennara og því hefur staðan batnað jafnt og þétt hvað þetta snertir, allt frá árinu 1996 þegar lögum var breytt.“

Færri nemendur, meiri gæði

Heildarfjöldi nemenda í grunnskólum landsins hefur verið í kringum 40 þúsund undanfarin ár. Í hverjum árgangi hafa verið á bilinu 3.500 til 4.500 nemendur.

Kristinn segir aðstæður í skólum mismunandi eftir sveitarfélögum. Dæmi séu um að litlir skólar þurfi að búa þannig um hnútana að nemendur úr tveimur til þremur árgöngum sitji saman í kennslustundum. „Þetta er ekkert nýtt í sjálfu sér. Svona aðstæður hafa oft verið fyrir hendi í minni skólum og það hefur gengið ágætlega að eiga við það, þótt vissulega sé það misjafnt eftir aðstæðum hverju sinni.“

Flestir skólar hafa miðað við að vera ekki með fleiri en 30 nemendur í hverjum bekk. Byggist það öðru fremur á því að lögbundið var til ársins 1996 að ekki skyldu vera fleiri en 28-30 í hverjum bekk, og 22 í þremur yngstu bekkjunum. Þessi viðmiðun hefur haldist síðan.

Katrín Jakobsdóttir menntamálaráðherra segir engin tilmæli hafa komið frá stjórnvöldum um hvernig sparnaðaraðgerðir skuli koma fram í skólastarfi. Sveitarfélögin hafi það í hendi sér. Hins vegar sé það ljóst að stjórnendur skóla þurfi að reyna eftir fremsta megni að halda uppi gæðum skólastarfsins. „Það er svo misjafnt hvernig kennslustarfið gengur almennt, hvort sem það eru 30 í bekknum eða færri. Ýmsir þættir geta spilað inn í. Heilt yfir þurfa allir að snúa bökum saman; kennarar, nemendur og foreldrar ekki síst, í því að reyna að halda áfram uppi metnaðarfullu skólastarfi um allt land.“

Áhrif kreppunnar hafa komið augljóslega fram hjá kennurum. Þeim hefur fjölgað jafnt og þétt á atvinnuleysisskrá frá því í október í fyrra. Í lok júní á þessu ári voru 136 kennarar á skrá en á sama tíma í fyrra voru 20 kennarar atvinnulausir, samkvæmt upplýsingum frá Vinnumálastofnun.

Þjónustan varin

Björk Einisdóttir, framkvæmdastjóri hjá Heimili og skóla, landssamtökum foreldra, segir nauðsynlegt að standa vörð um stoðþjónustu sem skólarnir veiti, þrátt fyrir að nauðsynlegt verði að draga úr kostnaði. Ekki megi minnka nauðsynlega þjónustu, s.s. námsráðgjöf, sálfræðiþjónustu og starf stuðningsfulltrúa.

Björk segir mikilvægt að fjölga ekki svo mikið í bekkjum að ekki takist að sinna hverjum nemanda nægilega vel. Agavandamál geti komið upp þegar nemendur hafi ekki verkefni við hæfi.

„Til þess að skapa kennurum svigrúm sem byggist m.a. á því að bekkjardeildir séu ekki of fjölmennar,“ sagði í tölvubréfi Bjarkar til Morgunblaðsins. Þá þurfi einnig að auka frekar samstarf við foreldra til að mæta breyttum aðstæðum í þjóðfélaginu.