Fornleifauppgröftur við Kolkuós í Skagafirði mbl.is/Jennica Svenson

Eftir Björn Jóhann Björnsson bjb@mbl.is

Hákarlstennur frá 12. öld fundust við fornleifagröft á Kolkuósi í Skagafirði nýverið. Þær eru að sögn Ragnheiðar Traustadóttur fornleifafræðings enn ein vísbendingin um fjölbreytt athafnalíf í þessari meginhöfn Skagfirðinga til forna og miðstöð milliríkjaverslunar.

Þetta er sjöunda sumarið sem uppgröftur fer fram á Kolkuósi í tengslum við Hólarannsóknina á Hólum í Hjaltadal. Uppgraftarsvæðið við ósinn hafði mjög látið á sjá þegar fornleifafræðingar tóku aftur til við rannsóknir sínar í vor. Jarðvegurinn á klöppinni, sem Ragnheiður segir geyma margar forvitnilegar vísbendingar um fornan verslunarstað, er þunnur og viðkvæmur fyrir ágangi sjávar en stór hluti hans sópaðist út á sjó í óveðrum síðasta vetur og vor.

„Þrátt fyrir mikið kapphlaup fornleifafræðinga við miskunnarlaus náttúruöfl hafa rannsóknirnar skilað mjög forvitnilegum niðurstöðum og bætt miklu við þekkingu manna á verslun og viðskiptum til forna og aukið skilning á þróun byggðar í Skagafirði,“ segir Ragnheiður, sem telur að höfnin í Kolkuósi hafi án efa ráðið úrslitum um að biskupsstólnum norðanlands var valinn staður á Hólum í Hjaltadal árið 1106. Hún hafi verið helsta höfnin á svæðinu frá landnámi til 16. aldar, en þá hafi kostir hennar spillst og veraldleg völd Hólabiskupa mögulega rýrnað af þeim völdum upp frá því.

Ragnheiður segir það ekki fara á milli mála að fjörugt hafi verið við uppskipun og verslun á Kolkuósi. Þarna hafa fundist merki um járnvinnslu, framleiðslu á kolum, útskurð og smíðar, veiðar á fugli og fiski og nú síðast hákörlum. Einnig ummerki um innflutning á alls konar vörum, bæði nauðsynjavöru og munaðarvöru, tinnu, brýnum, bökunarplötum frá Noregi, leirkerum, hnífum og nöglum og öðrum verkfærum.