Efnahags- og skattanefnd Alþingis hefur nú til meðferðar frumvarp fjármálaráðherra til breytinga á skattalöggjöfinni, er varðar kyrrsetningu eigna. Dramatískt og pólitískt orðalag má finna í greinargerð með frumvarpinu, þar sem vísað er til bankahrunsins og þeirrar kröfu samfélagsins að eignir auðmanna verði gerðar upptækar og þeim refsað fyrir sinn þátt í hruninu.

Þrátt fyrir það er frumvarpið ekki sérstaklega ætlað til að takast á við efnahagshrunið og afleiðingar þess, að sögn Haraldar Steinþórssonar, lögfræðings í fjármálaráðuneytinu.

Hann var framsögumaður á málfundi í Háskólanum í Reykjavík í gær, ásamt Símoni Þór Jónssyni, forstöðumanni skattasviðs KPMG, og Sigurði Tómasi Magnússyni, sérfræðingi við lagadeild HR.

Ekki almenn „frysting“ eigna

Ólíkt því sem einhverjir gætu haldið munu heimildir þær sem frumvarpið veitir einskorðast við mál til rannsóknar hjá skattrannsóknarstjóra, vegna skattalagabrota. Þær kveða á um heimild til að krefjast kyrrsetningar ef hætta þykir á að eignum verði skotið undan, þær glatist eða rýrni að mun á meðan á rannsókn máls stendur. Þá fær tollstjóri heimild til að krefja skattaðila um yfirlýsingu banka eða fjármálastofnunar eða aðrar tryggingar sem tollstjóri telur fullnægjandi, en geti skattaðili ekki útvegað hana verður honum óheimilt að ráðstafa eignum sínum með sölu þeirra, veðsetningu eða með öðrum hætti.

„Þessum heimildum verður ekki beitt með víðtækum hætti til að koma höndum yfir fjármuni,“ sagði Haraldur. Reglur um réttarstöðu grunaðra og réttláta málsmeðferð yrðu í gildi eftir sem áður. Lögin mæla með öðrum orðum ekki almennt fyrir um heimildir til að „frysta“ og gera upptækar eignir auðmanna víðsvegar um heiminn.

Haraldur tók fram að fyrirmynd kyrrsetningarinnar í þessu frumvarpi sé ákvæði 88. greinar laga um meðferð sakamála, um kyrrsetningu eigna, og Sigurður Tómas útskýrði að þegar væri til rammi í kringum valdheimildir eins og þessar, þar sem til eru sérstök lög um kyrrsetningu, lögbann og fleira, en þau hafa verið í gildi síðan árið 1990.

Til bráðabirgða ekki refsing

Haraldur sagði viðbúið að sú spurning vaknaði nú hvort löggjafinn ætli sér að ganga á réttindi borgaranna með frumvarpinu. En í því samhengi væri gagnlegt að rifja upp hvers eðlis kyrrsetning eigna sé.

„Hún er bráðabirgðaaðgerð, með skerðingu á eignarrétti. En ekki má gleyma því að ekki er um að ræða eignaupptöku eða refsingu,“ sagði Haraldur. Í fæstum tilfellum væri með kyrrsetningu verið að gera hluti upptæka eða loka þá af.

„Yfirleitt eru sett bráðabirgðaveðbönd á fjármuni, þar til krafa verður aðfararhæf.“ Sagði hann að ekki væri hugur í skattyfirvöldum til þess að ganga á réttindi grunaðra manna eins og þau eru í dag.

Of rúmar heimildir?

Hættan á undanskoti eigna í skattamálum er raunveruleg, sagði Símon Þór Jónsson frá KPMG. Við upphaf skattrannsóknar veki sumir máls á því að skjóta þurfi undan eignum.

Hann gagnrýndi hins vegar frumvarpið. Meðal annars velti hann því upp hvort heimildirnar væru of víðtækar. Hvort yfirvöld þyrftu að draga úr kyrrsetningu, til dæmis ef skattkrafa væri minnkuð á meðan mál væri í rannsókn, eða hvort þau þyrftu þess ekki.

Þá væru hugsanlega of rúmar heimildir í frumvarpinu til að áætla þá fjárhæð, sem ætti að vera andvirði kyrrsetningarinnar, í margþættum málum.

Símon gagnrýndi einnig að í greinargerð með frumvarpinu væri of lítið gert úr andmælarétti grunaðra og hann sagður notaður til að tefja mál. Sín reynsla væri sú að í meirihluta tilfella væru tafirnar stjórnvöldum að kenna. Mögulega þyrfti aðhald með því að bæta inn skilyrðum um hraða málsmeðferð.