Aukning orðið á nokkrum suðlægum tegundum þorskfiska við Ísland. Rax / Ragnar Axelsson

eftir Ágúst Inga Jónsson

Talsverðar breytingar hafa þegar orðið á síðustu árum á göngum fisktegunda norður á bóginn. Í íslenskri lögsögu er nærtækast að nefna makrílinn sem komið hefur upp að landinu í miklu magni á allra seinustu árum. Auk hans mætti síðan nefna aukna útbreiðslu ýsu og skötusels. Sömuleiðis hefur aukning orðið á nokkrum suðlægum tegundum þorskfiska í „röllum“ Hafrannsóknastofnunarinnar, eins og til dæmis lýsu og spærlings. Á hinn bóginn hefur loðnan færst norðar og stofninn hefur minnkað.

Ólafur S. Ástþórsson, aðstoðarforstjóri Hafrannsóknastofnunarinnar, segir að hafvísindamenn um allan heim fylgist með þessari þróun. Ekki segist Ólafur tilbúinn á þessu stigi að skrifa undir að fiskigengd muni aukast um tugi prósenta á norðlægum slóðum fyrir miðja öldina.

Vísindamenn við háskólann í Bresku Kólumbíu í Kanada hafa sett fram kenningar þessa efnis og telja hugsanlegt að þorskur á Bretlandsmiðum haldi á næstu áratugum norður á bóginn. Þá segja þeir að hlýnunin kunni að leiða til útrýmingar fisktegunda á heitari svæðum.

Ólafur segir að hver fisktegund eigi sér sínar kjöraðstæður. Taka megi makrílinn sem dæmi og hann sæki í sinn kjörhita og sín kjör fæðuskilyrði. Makríllinn sé þó ekki einn í sjónum og því ráðist stofnþróun hans m.a. af því hvernig öðrum tegundum í vistkerfinu vegni, þ.e. þær sem lifa á makríl og þær sem hann lifir á. Þetta sé því á hverjum tíma spurning um aðstæður í umhverfinu, um ástand einstakra fiskstofna, samspilið þeirra á milli og fæðuframboðið, en allt spili þetta saman í náttúrunni sem og hvernig fiskveiðum er háttað.

Ólafur segir að fiskifræðingum hafi vegna margra óvissuþátta og flókinna vistfræðilegra tengsla stundum reynst erfitt að spá um framvindu fiskistofna til skamms tíma, hvað þá til 50 ára eins og kanadísku vísindamennirnir hafi nú gert. Hann segist ekki hafa séð forsendur þeirra og heildarniðurstöður.

Hér er hins vegar mikið í húfi og hagsmunir sem snerta marga og því sé t.d. á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar og innan Alþjóðahafrannsóknaráðsins lögð aukin áhersla á rannsóknir tengdar viðbrögðum fiskistofna við fyrirsjáanlegri hlýnun sjávar.