Almennt eru þetta góðar niðurstöður og vísbending um að við höldum vel utan um börnin okkar,“ segir Margrét Lilja Guðmundsdóttir, aðjúnkt við kennslufræði- og lýðheilsudeild HR, um niðurstöður tveggja skýrslna um líðan barna á árinu 2009. Margrét segir mikilvægt að halda áfram rannsóknum á líðan barna og unglinga. Það sé aldrei mikilvægara en nú.

Kerfisbundnar kannanir á líðan barna og unglinga hafa verið stundaðar hér á landi frá 1992, en frá 1999 hafa þær verið gerðar af Rannsóknum & greiningu. Könnunin í ár var gerð í febrúar þegar um fjórir mánuðir voru liðnir frá hruni bankanna. Eldri kannanir sýna að þeim unglingum fækkar sem vinna með námi. 63% unglinga (9. og 10. bekk) unnu ekki með námi árið 1997, en þetta hlutfall er nú komið í 69%. Könnunin leiddi einnig í ljós að unglingar verja meiri tíma með foreldrum sínum en áður. 37% stráka og 40% stelpna á landinu í heild segja að þau séu oft eða nær alltaf með foreldrum sínum utan skólatíma á virkum dögum.

Andleg líðan unglinga hefur ekki versnað samkvæmt könnuninni. Færri stúlkur í 9. og 10 bekk svara því núna að þeim líði illa en árið 2006, en örlítil fjölgun mælist meðal stráka. Andleg líðan barna í 5., 6. og 7. bekk er áberandi betri í ár en 2007. Í öllum bekkjum segja fleiri stúlkur en strákar að þeim líði illa.

4% segja foreldra ekki eiga fyrir brýnustu nauðsynjum

Í könnuninni var spurt um fjárhagslega stöðu. Unglingar eru spurðir hvort þau meti það svo að foreldrar eigi ekki fyrir brýnustu nauðsynjum. 96% svara spurningunni neitandi, en 4% játandi. Svipuð svör komu þegar spurt var hvort foreldrar hefðu efni á þeim tómstundum sem nemandinn vildi helst stunda.

Margrét segir ljóst að áhrif kreppunnar á börn og fjölskyldur þeirra hafi ekki að öllu leyti verið komin fram þegar könnunin var gerð í febrúar sl. Þó að stór hópur fólks hafi verið búinn að missa vinnuna á þessum tíma hafi margir enn verið á uppsagnarfesti og því ekki búnir að missa launin.

Í skýrslu Rannsóknar & greiningar er fjallað um vímuefnaneyslu unglinga í 10. bekk. Ekki fer á milli mála að mikill árangur hefur náðst í vímuefnavörnum á síðustu árum. Sem dæmi má nefna að nú segjast 19% unglinga hafa orðið drukkin á síðustu 30 dögum, en þetta hlutfall var 35% árið 1999. 10% sögðust reykja daglega, en þetta hlutfall var 23% fyrir 10 árum. 6% sögðust hafa prófað hass, en þetta hlutfall var 17% fyrir 10 árum. 56% unglinga sögðust aldrei hafa orðið drukkin.

Um 6% stráka í 9. og 10. bekk sögðust hafa notað hass einu sinni eða oftar um ævina á meðan slíkt átti við um 3% stelpna. Strákar virðast einnig vera umburðarlyndari gagnvart skaðsemi hassreykinga. Um 57% stráka töldu slíkar reykingar mjög skaðlegar en 75% stelpna voru þeirrar skoðunar.

S&S

Hversu mikinn tíma nota börn í að horfa á sjónvarp?

40-57% nemenda í 5.-7. bekk segjast verja sem nemur hálfri til einni klukkustund að jafnaði daglega í að horfa á sjónvarp. Strákar horfa meira á sjónvarp en stelpur. 8-9% stráka í 5.-7. bekk segja að þeir horfi á sjónvarp/myndband eða DVD lengur en fjórar klukkustundir á dag.

Hvað með tölvuleiki?

49-54% nemenda, stráka og stelpna, segjast verja sem nemur hálfri til einni klukkustund á dag í að spila tölvuleiki á netinu. Þar að auki spila börn talsvert tölvuleiki sem ekki eru á netinu, en þó í minna mæli. Sláandi er að meira en helmingur barna segist ekki nota tölvur í neitt annað en spila tölvuleiki.

Eiga börn mikið af tækjum?

77-89% barna í 5.-7. bekk segjast eiga sjónvarp. 91-93% stráka eiga leikjatölvu, en 66-69% stúlkna. 68-76% stráka eiga tölvu, en 42-57% stúlkna. 35-47% eiga vefmyndavél. 82-97% barna í þessum aldurshópi eiga gsm-síma. Almennt eiga strákar meira af tækjum en stelpur.