„Við teljum okkur, í samvinnu við Samtök atvinnulífsins, geta þjónustað þá sem eru án atvinnu með betri og virkari hætti en Vinnumálastofnun gerir í dag,“ segir Halldór Grönvold, aðstoðarframkvæmdastjóri ASÍ, þegar hann er spurður út í ályktun á nýafstöðnu ársþingi ASÍ þar sem þess var krafist að skráning atvinnuleitenda og umsýsla atvinnuleysisbóta yrði þegar í stað færð til stéttarfélaganna.

Að sögn Halldórs hefur verkalýðshreyfingin verulegar áhyggjur af því hversu illa gangi að framkvæma lög um atvinnuleysistryggingar og virkar vinnumarkaðsaðgerðir. Bendir hann á að helmingur þeirra sem nú séu á atvinnuleysisbótum hafi verið án atvinnu lengur en sex mánuði. „Við teljum að óbreytt ástand gangi engan veginn. Þannig eru dæmi þess að fólk sé atvinnulaust mánuðum saman án þess að því sé boðið vinnumarkaðsúrræði í formi endurmenntunar, starfsendurhæfingar eða vinnumiðlunar,“ segir Halldór og tekur fram að sérkennilegt sé að Vinnumálastofnun sé að skera niður þjónustu sína um 10% á sama tíma og þjónustuþörfin hafi tólffaldast.

Spurður hvernig stéttarfélögin hafi efni á að sinna atvinnulausum betur en opinber stofnun útskýrir Halldór það með forgangsröðun fjármuna. „Við lítum á það sem eina af frumskyldum samfélagsins að hlúa að þeim sem misst hafa vinnuna og aðstoða þá út á vinnumarkaðinn aftur.“ Að mati Halldórs myndu stéttarfélögin einnig vera í mun betri tengslum við félagsmenn sína ef umsýsla atvinnuleysisbóta færðist til stéttarfélaganna. Spurður hvort stéttarfélögin fái ekki upplýsingar frá Vinnumálastofnun um þá félagsmenn sína sem séu án atvinnu og geti sett sig í tengsl við þá og boðið þeim ýmis úrræði og endurmenntun segir Halldór stéttarfélög fá þær upplýsingar seint og illa.

Flókin opinber þjónusta

Í samtali við Morgunblaðið segist Gissur Pétursson, forstjóri Vinnumálastofnunar, hafa miklar efasemdir um gagnsemi þess að flytja þjónustu Vinnumálastofnunar til stéttarfélaganna. „Þetta er flókin, opinber þjónusta sem fram fer samkvæmt lögum. Það er umhugsunarefni að færa það eins og það leggur sig til einhvers sem fellur ekki undir hið opinbera kerfi og starfar ekki samkvæmt stjórnsýslulögum og fer ekki með opinbert vald.“

Þegar borin er undir Gissur sú gagnrýni stéttarfélaga að erfitt sé fyrir þau að vera í tengslum við félagsmenn sína þegar öll samskiptin fari fram innan Vinnumálastofnunar vísar Gissur því á bug. „Þeir fá upplýsingar um alla sem eru þeirra félagsmenn,“ segir Gissur og bendir á að 60-70% þeirra sem séu atvinnulausir kjósi að greiða áfram til stéttarfélags síns og halda þannig réttindum sínum. „Ef stéttarfélögin vilja sýna virka starfsemi gagnvart atvinnulausum þá geta þau alveg gert það nú þegar af því að þau hafa upplýsingar um stærstan hluta atvinnulausra. Það er ekkert sem aftrar því að þau geti nálgast þann hóp sem er í félaginu.“

S&S

Hvenær komu atvinnuleysistryggingar til sögunnar hérlendis?

Atvinnuleysistryggingar komu fyrst fram á sjónarsviðið hérlendis á sjötta áratug síðustu aldar í tengslum við gerð kjarasamninga. Fyrstu 40 árin sem það kerfi var við lýði var það rekið af verkalýðshreyfingunni. Fyrir 1996 voru um hundrað stéttarfélög á landinu sem mátu bótarétt og greiddu út atvinnuleysisbætur, en þeim fækkaði með tilkomu Vinnumálastofnunar.

Hvenær var Vinnumálastofnun komið á laggirnar og af hverju?

Vinnumálastofnun var sett á laggirnar árið 1997 með lögum. Stofnunin heyrir undir félagsmálaráðherra og fer m.a. með yfirstjórn vinnumiðlunar í landinu og daglega afgreiðslu Atvinnuleysistryggingasjóðs. Markmiðið með stofnun Vinnumálastofnunar var að vera með á sama stað annars vegar opinbera vinnumiðlun og skráningu atvinnuleysis sem áður var á hendi sveitarfélaganna og hins vegar útgreiðslu atvinnuleysisbóta sem áður var í umsjón stéttarfélaganna.