Meginniðurstaða nefndar sem skipuð var til að gera tillögur um hvernig bregðast megi við fjárhagsvanda hafna er sú að brýnt sé að endurskoða forsendur hafnalaga frá 2003 þar sem þær samkeppnisforsendur sem lögin byggjast á eiga vart við rök að styðjast. Lagt er til að eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga verði falið að hafa sérstakt eftirlit með rekstri hafna enda oft um veigamikinn hluta af rekstri sveitarfélaga að ræða.

Skuldir hafnanna 36 námu um 14,1 milljarði í árslok 2008. Langtímaskuldir voru um 10 milljarðar en skammtímaskuldir um 3,3 milljarðar. Lífeyrisskuldbindingar voru um 814 milljónir. Reykjaneshafnir skulduðu 3,9 milljarða, Faxaflóahafnir um 2,3 milljarða og Hafnarfjarðarhöfn um 1,7 milljarða.

Árið 2008 voru hafnir landsins reknar með samtals 1.542 milljóna króna tapi. Faxaflóahafnir höfðu um 231 milljóna hagnað en hafnir Fjarðabyggðar um 194 milljóna hagnað. Alls voru 27 hafnir reknar með halla. Mestur hallinn var á Hafnarfjarðarhöfn, um 780 milljónir, Reykjaneshafnir voru með 494 milljóna halla, Norðurþing með 177 milljónir og Grindavíkurhöfn með 107 milljónir.

Kostnaðarþættir verði bættir

Nefndin, sem skipuð var af samgöngu- og sveitarstjórnarráðherrra og var stýrt af Smára Geirssyni í Neskaupstað, leggur til að tekin verði upp lágmarksgjaldskrá fyrir hafnir fyrir aflagjald og vörugjöld. Svo virðist sem frjáls gjaldtaka henti ekki hafnasjóðum og hafi þrýst gjaldskrám hafna niður og stuðlað að þeirri bágu efnahagslegu stöðu þeirra sem við blasir, segir í niðurstöðum skýrslunnar. Lagt er til að aflað verði ótvíræðra heimilda til að aflagjald verði innheimt með óbreyttum hætti og að tryggt verði að slík innheimta brjóti ekki í bága við lög.

Lagt er til að auðveldað verði að taka upp verkaskiptingu á milli hafna eða úrelda þær eftir því sem við á t.d. í sambandi við sameiningu sveitarfélaga. Þar sem hafnir taka upp samstarf eða sveitarfélög sameinast veiti ríkisvaldið styrk, með því að bæta skuldastöðu viðkomandi hafnasjóða, gegn því að komið verði á verkaskiptingu eða sérhæfingu hafna innan sveitarfélagsins í þeim tilgangi að minnka fjárfestingu og auka hagkvæmni í rekstri. Þær hafnir sem ekki geta borið sig þrátt fyrir gjaldskrárhækkun ættu að geta sótt um styrk til að úrelda höfnina. Fram kemur í skýrslunni að miðað við gögn gæti verið raunhæft að úrelda hafnirnar á Blönduósi og Breiðdalsvík.

Nefndin leggur til að kostnaðarþættir sem lagðir hafa verið á hafnir af hálfu ríkisvaldsins, svo sem eins og vegna vigtarskyldu, verði bættir að fullu og að tekið verði tillit til kostnaðar þegar skyldur verða lagðar á hafnir.

Loks er meðal tillagna nefndarinnar að reiknað verði út hver kostnaður er við landflutninga, þ.e. hvaða kostnaðarauki er fylgjandi þeim í vegagerð og viðhaldi vega.