Geir H. Haarde. mbl.is/Kristinn

Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra, gat ekki skýrt það við skýrslutöku hjá rannsóknarnefnd Alþingis hvers vegna þeir þrír ráðherrar sem funduðu með bankastjórn Seðlabankans gerðu ekki neitt þrátt fyrir að á fundinum hafi áhyggjum erlendra bankamanna á ástandinu á Íslandi verið lýst.

Davíð Oddsson, formaður bankastjórnar Seðlabankans ræddi við Geir H. Haarde, forsætisráðherra, að morgni 7. febrúar 2008 en Davíð var þá nýkominn frá London þar sem hann hafði setið fundi með fulltrúum banka og matsfyrirtækja. Á fundunum lýstu flestir þeirra sem Davíð ræddi við yfir áhyggjum af stöðu íslensku bankanna.

Fjallað er um þetta í nítjánda kafla rannsóknarskýrslu Alþingis, sjötta bindi.

Í framhaldi af samtali Davíðs og Geirs var ákveðið að bankastjórn Seðlabanka Íslands fundaði með Geir H. Haarde, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, utanríkisráðherra, og Árna M. Mathiesen, fjármálaráðherra, síðar um daginn. Auk þeirra voru á fundinum Bolli Þór Bollason og Tryggvi Pálsson.

Í skýrslu Geirs H. Haarde fyrir rannsóknarnefnd Alþingis kom fram að þegar fundurinn var haldinn hefði Davíð Oddsson verið nýkominn frá London. Geir sagðist hafa skilið það svo að tilgangurinn með för Davíðs til London hefði verið að kanna „möguleika og markaðinn fyrir það að íslenska ríkið tæki lán sjálft [...] til þess að efla gjaldeyrisvarasjóðinn“.

Á fundinum hefði Davíð lesið upp drög að frásögn af þeim fundum sem hann sótti. Geir hefði ekki fengið þessi drög afhent og hann hefði ekki séð þau fyrr en rétt fyrir skýrslutöku hjá rannsóknarnefnd Alþingis.

Um skjalið sagði Geir: „Það má vera að [skjalið] hafi eitthvað breyst en það var greinilegt að þarna hélt formaður bankastjórnarinnar á penna, hans stíll var á þessu plaggi, og þar er lýst sem sagt viðhorfum bankamanna í London til ástandsins, einkum ástandsins á íslensku bönkunum.“

Geir var spurður hver viðbrögð ráðherranna hefðu verið við boðskap bankastjórnar Seðlabankans.

Svör Geirs voru: „Við náttúrulega meðtókum þessar upplýsingar en þessum lestri fylgdi engin sérstök ráðgjöf eða tillaga um viðbrögð, þannig að, og þetta voru náttúrulega bara skoðanir einhverra manna, bankamanna, þetta var lýsing á þeirra viðhorfum. Það var ekki hægt að líta á þetta sem einhverja spá frekar en margt af því sem síðar kom fram um hvað gæti verið fram undan."

Héldum að bankinn myndi gera eitthvað

Aðspurður hvað menn hefðu þá ætlað að gera þegar staðið var upp frá fundinum svaraði Geir: „Ætli við höfum ekki gert ráð fyrir því að það kæmi þá eitthvað kannski í kjölfarið frá bankanum. Hvað átti að gera?“

Geir var þá spurður hvort ráðherrarnir hefðu beðið Seðlabanka Íslands um tillögur. Geir svaraði: „Ég man það ekki. Ég tel að það hafi þá verið bankans að meta það hvort það væri tilefni til þess að leggja fram tillögur í kjölfarið. En málið var náttúrulega það, hvað átti ríkið að gera? Átti það að skipa bönkunum að selja eignir? Þetta var alltaf sama vandamálið, það voru ekki úrræði til þess að pína bankana til að gera ákveðna hluti.“

Aðspurður um almenn viðbrögð Geirs ef forstöðumaður ríkisstofnunar leitaði til hans og lýsti áhyggjum af málaflokki sem undir hann heyrði, svaraði Geir: „Ég hefði sennilega sagt honum að koma með það skriflega og segja mér þar með hvað hann teldi ráðlegast að gera.“

Geir var þá spurður að því af hverju það hefði ekki verið gert í umræddu tilviki gagnvart Seðlabankanum. Geir svaraði: „Já, ja, maður hefði nú kannski talið að bankinn ætti nú að finna það upp hjá sjálfum sér ef ástandið var það alvarlegt.“

Gamlir vinir og samstarfsmenn

Almennt lýsti Geir H. Haarde samskiptum sínum við Davíð Oddsson með eftirfarandi orðum við skýrslutöku:

„Auðvitað töluðum við mikið saman og það má ekki gleyma því að við erum náttúrulega gamlir samstarfsmenn og það nær alveg meira en 40 ár aftur í tímann og gamlir vinir. Og það má segja að það hafi flækt okkar samstarf, vegna þess að maður gat ekki alltaf áttað sig á því hvenær var hann að tala við mann, sem hann er búinn að þekkja svona lengi og hefur sopið marga fjöruna saman með?

Hvenær var hann að tala við mig sem minn forveri í starfi út af einhverju sem hann vissi? Og hvenær var hann embættismaðurinn að ráðleggja forsætisráðherranum? Þetta var flókið, sérstaklega vegna þess að honum hættir til að vera stóryrtur, taka djúpt í árinni, „dramatísera“ og gera hlutina jafnvel leikrænt þegar hann [var] í „essinu“ sínu og þetta gerði það að verkum að maður gat ekki alltaf, maður vissi ekki alltaf í hvoru hlutverkinu maður var eða hann.

Honum [...] lá ekkert sérstaklega gott orð til bankanna eða bankastjóranna, þannig hafði það verið í mörg ár, honum hefur ekkert legið gott orð til embættismanna í ríkiskerfinu, alls ekki, honum hefur ekki legið mjög gott orð til ráðherra í ríkisstjórn, ég veit vel að hann hefur ekki talað alltaf fallega um forsætisráðherrann sem þá var, þennan hér.

Þetta bara veit maður, þannig að ef það er síðan komið með einhver stóryrði um eitthvað tiltekið þá var svona ákveðið vandamál, átti að deila með tveimur eða fjórum eða jafnvel bara segja sem svo: „Hann er bara svona [að] mála hlutina með sínum hætti,“segir á bls. 117 í sjötta bindi rannsóknarskýrslu Alþingis.