Þrátt fyrir að bankastjórn Seðlabanka Íslands hafi ítrekað lýst yfir áhyggjum af stöðu íslensku bankanna í ársbyrjun 2008 virðist sem forstöðumenn bankanna hafi ekki sömu áhyggjur. Meðal annars var rætt um fyrirhugaða yfirtöku Kaupþings á hollenska bankanum NIBC en stjórnendur seðlabankans töldu hana of stóran bita fyrir Kaupþing. Á þessum tíma er ljóst að seðlabankastjórar telji það ekki lengur fjarlægan möguleika að hér verði fjármálaáfall.

Fjallað er um þetta í 19. kafla rannsóknarskýrslu Alþingis, 6. bindi.

Í skýrslu Ingimundar Friðrikssonar, seðlabankastjóra, fyrir rannsóknarnefnd Alþingis kom fram að Seðlabankinn hefði átti fundi með bönkunum um þetta leyti þar sem sífellt var verið að hamra á því að hjá Seðlabankanum sæju menn ekki þau merki um minnkun í umsvifum bankanna, sem bankamenn töluðu um. Ekki hefði hægt á útlánavexti í þeim mæli sem bankamenn hefðu sagt að væri hafinn og seðlabankastjórar hefðu þráfaldlega leitað upplýsinga og komið á framfæri viðvörunum sínum við þessum mikla vexti sem hefði haldið verulega áfram fram á árið 2008.

Færum ekki í stríð við FME eða SÍ

Hinn 12. janúar 2008 fundaði bankastjórn Seðlabankans með Hreiðari Má Sigurðssyni, forstjóra Kaupþings. Í drögum að fundargerð Seðlabankans er haft eftir Hreiðari að hann sjái ekki að skuldatryggingarálög séu að fara að lækka.

Fréttir undanfarið af FL Group hf. og Gnúpi fjárfestingafélagi ehf. hafi verið slæmar auk frétta um að Glitni hefði ekki tekist að afla sér fjár. Af drögum að fundargerð má sjá að rætt hefur verið um fyrirhuguð kaup Kaupþings á NIBC.

Fram kemur að Davíð Oddsson hafi spurt Hreiðar hvort það yrði áfall fyrir Kaupþing ef Seðlabankinn segði við Fjármálaeftirlitið að fjármálastöðugleika yrði ógnað með kaupunum.

Því næst er haft eftir Hreiðari: „Jákvæð áhrif á hlutabréfaverð og CDS [skuldatryggingarálag] okkar. [...] Neikvætt á „reputation“ Kaupþings. Þurfa þeir að fá FME til að segja þetta.“ Síðar í drögum að fundargerð er haft eftir Hreiðari: „Sama hvaða ákvarðanir verða teknar þá gæti FME vísað í „öflugan og heilbrigðan rekstur Kaupþings“.“ Því næst er haft eftir Davíð: „Má samt ekki rýra lánstraust Kaupþings þess vegna betra að vísa almennt til aðstæðna.“

Því næst er haft eftir Hreiðari: „Við færum ekki í stríð við FME eða SÍ vegna þessa.“ Hinn 12. janúar 2008 hélt bankastjórn Seðlabanka Íslands fund með bankastjórum Landsbankans. Í drögum að fundargerð Seðlabankans er bókað að Davíð Oddsson hafi lýst áhyggjum af því að Glitnir komi tómhentur frá Bandaríkjunum.

Þolum ekki „run“ á Icesave

Í drögum að fundargerð er einnig haft eftir Halldóri J. Kristjánssyni, bankastjóra Landsbankans: „Þolum ekki „run“ á Icesave.“

Hinn 12. janúar 2008 var haldinn fundur bankastjórnar Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitsins. Samkvæmt drögum að fundargerð Seðlabankans var viðfangsefnið kaup Kaupþings á NIBC.

Fram kemur að Davíð Oddsson hafi rætt við Hreiðar Má Sigurðsson. Hreiðar hafi sagt að hann hyggi ekki á stríð við Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitið. Hann myndi því ræða við Sigurð Einarsson, stjórnarformann Kaupþings.

Hinn 13. janúar 2008 héldu Geir H. Haarde, forsætisráðherra, og Árni M. Mathiesen, fjármálaráðherra, fund með Davíð Oddssyni, formanni bankastjórnar Seðlabanka Íslands. Geir lýsti því við skýrslutöku að á fundinum hefði Davíð lýst áhyggjum sínum af stöðu bankanna.

Hinn 14. janúar 2008 fundaði Geir H. Haarde með bankastjórum stóru bankanna þriggja til þess að fá upplýsingar um stöðu bankanna og hvað stjórnendur væru að gera í því að bregðast við ástandinu sem væri að versna á alþjóðlegum mörkuðum.

Í skýrslu sinni fyrir rannsóknarnefnd Alþingis sagði Geir m.a.: „Ég hitti þá alla saman, Halldór og Sigurjón klukkan fimm, Lárus og einhvern Alexander frá Glitni klukkan fjögur og Sigurð Einarsson og Hreiðar Má klukkan sjö. Og þá eru menn mjög uppteknir af því að hollenski bankinn sé of stór biti fyrir Kaupþing, fulltrúar hinna bankanna eru það [...] en að öðru leyti bera þeir sig nokkuð vel.”

Hinn 15. janúar 2008 fundaði samráðshópur stjórnvalda um fjármálastöðugleika og viðbúnað. Samkvæmt drögum að fundargerð greindi Bolli Þór Bollason, ráðuneytisstjóri forsætisráðuneytisins, frá fundi forsætisráðherra með forstjórum bankanna.

Haft er eftir Baldri Guðlaugssyni, ráðuneytisstjóra fjármálaráðuneytis, að mestar áhyggjur virðist vera af yfirtöku Kaupþings á NIBC. Einnig sé vandi í fjármögnun Glitnis.

Síðan segir að Jónas Fr. Jónsson hafi rætt um strangt álagspróf sem Fjármálaeftirlitið hafi nýlega gert en þrátt fyrir róttækar forsendur hafi allir bankarnir verið yfir 8% eiginfjárviðmiði.

Fram kemur að Tryggvi Pálsson hafi afhent samantekt frá Seðlabankanum um kerfislegt mikilvægi íslenskra fjármálafyrirtækja m.t.t. hlutdeildar í eignum, skuldum, greiðslukerfum og viðskiptum á hlutabréfa-, skuldabréfa-, millibanka- og gjaldeyrismarkaði. Einnig segir að Tryggvi hafi afhent minnisblað um Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta sem framkvæmdastjóri sjóðsins hafi tekið saman. Þar segir að í árslok 2007 hafi heildareignir sjóðsins numið 8,3 milljörðum króna auk útistandandi ábyrgðaryfirlýsinga að fjárhæð 657 milljónir króna.

Síðan segir að Ingimundur hafi varpað fram þeirri spurningu hvernig stjórnvöld myndu bregðast við fjármálaáfalli. Fram kemur að hann telji slíkt áfall ekki lengur fjarstæðukenndan möguleika.

Í skýrslu Ingimundar Friðrikssonar fyrir rannsóknarnefnd Alþingis kom fram að það hefði einkum verið þrennt sem hefði verið ofarlega í hugum manna á þessum tíma.

Gnúpur í fréttum stórblaða dag eftir dag

Það hefðu í fyrsta lagi verið áform Kaupþings um að kaupa hollenska bankann NIBC sem menn hefðu haft miklar áhyggjur af. Það hefðu einnig verið fjárhagsvandræði Gnúps, en það var fyrirtæki sem „enginn hafði nokkurn tíma eiginlega heyrt nefnt“. Vandamál þess hefðu verið leyst í samningum á milli bankanna en upplýsingamiðlun í tengslum við þá aðgerð hefði mistekist þannig að þetta hefði orðið að stórmáli erlendis:

„Maður las um Gnúp á síðum allra stórblaða heims þarna í nokkra daga, jafnvel vikur á eftir, þetta var alveg furðulegt mál. Ég átti einhvern tíma í fórum mínum einblöðung frá stórum banka úti í heimi um Ísland þar sem orðið Gnúpur kom fyrir átta sinnum í þeirri umfjöllun, fyrirtæki sem var ekki neitt neitt. En þetta skapaði mjög vonda mynd þarna á þessum tíma úti í heimi, algjörlega eiginlega að tilefnislausu á þeim tíma.“

Gjörsamlega misheppnuð fjáröflunarferð Glitnis

Við þetta bættist að fáeinum dögum seinna, á sama tíma og fjallað var um Gnúp í útlöndum, þá fóru fyrirsvarsmenn Glitnis í ferðalag til Bandaríkjanna í svokallað „roadshow“ með miklum tilkynningum.

„Það var alla vega töluverð umfjöllun í kringum það að þeir væru þarna komnir til að ná í svo og svo mikla peninga sem síðan skilaði akkúrat engu. Þannig að þegar mesta Gnúpsumfjöllunin [var] kannski um garð gengin þá dettur inn þessi umfjöllun um Glitni og algjörlega misheppnaða fjáröflunarferð Glitnis til Bandaríkjanna.“

Sagði Ingimundur að í kjölfarið á þessum tveimur atburðum hefðu skuldatryggingarálögin á bankana hækkað og aðgengið að öllum mörkuðum augljóslega versnað til muna.

Lárus Welding hafði litlar áhyggjur

Ljóst er af lestri skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis að Lárus Welding þáveradni forstjóri Glitnis, deildi ekki þessum áhyggjum með seðlabankastjórunum.

Í kvöldfréttum ríkissjónvarps 17. janúar 2008 var rætt um lausafjárstöðu Glitnis. Lárus Welding, forstjóri bankans, sagði við fréttamann:

„Við stöndum vel. Staða bankans er mjög sterk. Eins og komið hefur fram þá ákváðum við að sækja okkur ekki fé á markaði á þessum tímapunkti. Það var gert í samráði við þá banka sem unnu með okkur í þessu verkefni en bankinn býr yfir um 6 milljörðum evra eða 600 milljörðum íslenskra króna af lausu fé og endurfjármögnun okkar á þessu ári er kannski um helmingur af þeirri fjárhæð. Nú aðgerðir Seðlabanka nýverið, styrkja síðan þá lausafjárstöðu enn frekar, þannig að við erum í traustri stöðu“ segir á bls. 105 í sjötta bindi skýrslunnar.