Eyþór Árnason

Bankar, tryggingafélög og fleiri unnu markvisst gegn því að rekstrarfé Fjármálaeftirlitsins yrði aukið á árunum 2000-2006, að því er stjórnendur FME greindu rannsóknarnefnd Alþingis frá. Rannsóknarnefndin telur þó að stjórnendur FME beri ábyrgðina á of litlu rekstarfé.

FME nýtur þeirrar sérstöðu að miðað við aðrar ríkisstofnanir að fjárheimildir þess eru ekki ákvarðaðar á fjárlögum heldur er kostnaður af starfsemi stofnunarinnar borinn af öllu leyti af eftirlitsskyldum aðilum, á grundvelli lögboðinna gjalda. 

Stjórnendur FME lýstu því í skýrslutökum að hagmunaaðilar hefðu á fyrstu sex starfsárum FME, frá 1999-2005, unnið markvisst gegn því að að rekstrarfé stofnunarinnar yrði hækkað og gjöldin aukin. 

Ragnar Hafliðason, sem verið hefur aðstoðarforstjóri Fjármálaeftirlitsins
frá upphafi, greindi frá því að stofnunin hefði verið undir gríðarlegum þrýstingi frá eftirlitsskyldum aðilum, s.s. bönkum og tryggingafélögum og einnig frá Ríkisendurskoðun og efnahags- og viðskiptaráðuneyti um að halda í við vöxt stofnunarinnar. Lagt hefði verið að Fjármálaeftirlitinu að gæta aðhalds í rekstri og litið hefði verið á rekstur stofnunarinnar með hliðstæðum hætti og aðrar ríkisstofnanir, þ.e. að hún ætti að þróast í takt við þær, einkum varðandi launakostnað.

Forsendur árlegra rekstraráætlana í raun brostið fljótlega eftir gerð þeirra ökum hins mikla vaxtar sem verið hefði í íslensku fjármálakerfi. Veikleiki jármálaeftirlitsins hefði birst í þeim takmörkuðu fjármunum sem stofnunin hafði yfir að ráða. Gríðarleg samkeppni hefði verið um starfsfólk á fjármálamarkaði og stofnunin, miðað við tekjur hennar, á engan hátt í stakk búin til að keppa við fjármálamarkaðinn í launagreiðslum,“ segir í skýrslunni.

Ábyrgðin liggur hjá stjórnendum FME

Rannsóknarnefnd Alþingis telur ábyrgðina þó liggja hjá FME og má lesa úr ályktun hennar að stofnunin hefði átt að standa betur í lappirnar gagnvart eftirlitsskyldum aðilum.

 „Að mati rannsóknarnefndar verður ekki séð að afskipti samráðsnefndar eftirlitsskyldra aðila ein og sér hefðu átt að hafa slíkan fælingarmátt gagnvart Fjármálaeftirlitinu sem raun ber vitni. Ekki verður þó fram hjá því litið að ríkjandi viðhorf í samfélaginu á þessum tíma oru þau að gæta þyrfti að því að eftirlitsstofnanir væru ekki of íþyngjandi fyrir atvinnulífið og mikið var rætt á neikvæðum nótum um „eftirlitsiðnaðinn“.
Hefur þetta vafalaust stuðlað að því að stjórnendur Fjármálaeftirlitsins gerðu f litlar kröfur um fjárveitingar þegar tekið er tillit til stærðar  bankanna og eftirlitsþarfar. Ábyrgð á því að Fjármálaeftirlitið fékk ekki meiri fjármuni en raun bar vitni liggur því að mati rannsóknarnefndar Alþingis hjá stjórnendum þess. Reyndi þannig ekki á hvort löggjafinn var reiðubúinn að breyta fjárhæð eftirlitsgjalda þannig að stofnunin fengi nægar fjárveitingar. Með þessu er þó ekki verið að segja að ábyrgð viðskiptaráðherra og Alþingis hafi engin verið, segir í ályktun rannsóknarnefndarinnar á bls. 138, í 5. bindi, 16. kafla.