Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra, Árni M. Mathiesen fyrrv. fjármálaráðherra og Björgvin G. Sigurðsson, fyrrv. viðskiptaráðherra, vísa því allir á bug í svörum til rannsóknarnefndarinnar að um vanrækslu af þeirra hálfu hafi verið að ræða.

„Ég tel ekki að orsaka bankahrunsins sé að leita í því sem gerðist á vettvangi íslenskra stjórnvalda síðustu mánuðina fyrir hrunið heldur fyrst og fremst í ákvörðunum bankanna sjálfra mánuðina og misserin á undan og þeirri atburðarás sem þær leiddu til. En að sjálfsögðu höfðu alþjóðlegar markaðsaðstæður mikil áhrif,“ segir Geir H. Haarde í bréfi sínu 24. febrúar sl.

Nánast stanslausar aðgerðir

Geir rekur í ítarlegu máli atburðarásina á árinu 2008 og segir að nánast stanslaust hafi verið í gangi aðgerðir, tilraunir og umleitanir af hálfu opinberra aðila á Íslandi til að styrkja stöðu bankanna og þjóðarbúsins og forðast áföll [...] „eigi að síður var af flestum talið allt fram undir lok september að íslensku bankarnir myndu lifa ástandið af og að ekki kæmi til stórfelldra efnahagsáfalla af þeirra völdum.“

Fengu dökka mynd af stöðunni

Vísar Geir því alfarið bug að hann hafi hvorki látið staðreyna upplýsingar sem fram komu á fundi þriggja ráðherra með bankastjórn Seðlabankans 7. febrúar né látið undirbúa aðgerðir í ljósi þeirra upplýsinga.

Rannsóknarnefndin fjallar ítarlega um þennan fund þar sem Davíð Oddsson, þáverandi formaður bankastjórnar Seðlabankans, dró upp mjög dökka mynd af stöðu og framtíðarhorfum íslensku bankanna, en hann var þá nýkominn af fundi í London.

Í svari Geirs kemur m.a. fram að af hans hálfu hafi verið út frá því gengið að frásögn Davíðs yrði sett í búning minnisblaðs. Svo varð þó ekki. Geir bendir á að á þessum fundi hafi komið fram ýmis sjónarmið ónafngreindra bankamanna og menn ekki verið að öllu leyti sammála. Eðlilegt hefði verið af hálfu bankans að fylgja þessari frásögn eftir með hugmyndum eða tillögum um viðbrögð við þeirri stöðu, sem lýst var sem skoðun hinna erlendu bankamanna. En það var ekki gert.

Hann minnir einnig á að í skýrslu Seðlabankans um fjármálastöðugleika, frá 8. maí 2008, hafi bankinn sagt að fjármálakerfið væri í meginatriðum traust.

Í bréfi Geirs er einnig að finna frásögn af löngum fundi sem hann, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, þáverandi utanríkisráðherra og Árni M. Mathiesen áttu 7. ágúst 2008 um efnahagsmál í ráðherrabústaðnum „með þremur þrautreyndum hagfræðingum sem allir þekktu mjög vel til íslenskra efnahagsmála“. Þótt á þeim fundi hafi vissulega komið fram áhyggjur af fjármálakerfinu og stöðu bankanna hafi ekkert komið fram um að bankahrun væri yfirvofandi.

„Þessir sérfræðingar höfðu m.ö.o. ekki frekar en aðrir upplýsingar um að innviðir bankanna væru fúnari en upplýst hafði verið né gátu þeir spáð fyrir um fárviðrið á alþjóðlegum mörkuðum um haustið.“

Formaður ber ábyrgð á samskiptum við samflokksmenn

Geir svarar þeirri gagnrýni rannsóknarnefndarinnar að hann hafi ekki upplýst viðskiptaráðherra um áhyggjurnar sem fram komu á fundinum 7. febrúar. Vísar hann þar til þeirrar stjórnarfarslegu venju að formenn ríkisstjórnarflokka í samsteypustjórnum beri „í raun ábyrgð á samskiptum og upplýsingastreymi gagnvart samflokksmönnum sínum í ríkisstjórn hvort sem mál koma þar til umræðu síðar eða ekki,“ segir í svarbréfi hans.

„Hvað mig varðar gerði ég mínum samflokksmönnum ýmist grein fyrir málum í samtölum við einstaka ráðherra eða á sameiginlegum fundum ráðherra Sjálfstæðisflokksins, sem haldnir voru vikulega. Ég veit ekki annað en ráðherrar Samfylkingarinnar hafi einnig átt með sér reglulega fundi. Hafði ég enga ástæðu til að draga í efa að upplýsingamiðlun milli utanríkisráðherra og viðskiptaráðherra væri með algerlega eðlilegum hætti og vissi ég að viðskiptaráðherra fylgdist mjög vel með á sínu verkefnasviði,“ segir Geir ennfremur.

Ekki hægt að staðreyna

Í svari Árna M. Mathiesen vísar hann til lagaákvæða og reglna sem sýni að fjármálaráðuneytið fari ekki með framkvæmd laga og reglna um fjármálastarfsemi á Íslandi og eftirliti með henni. „Þannig fæst ekki séð að þau efnisatriði sem tilgreind eru í bréfi nefndarinnar varði fjármálaráðuneytið að neinu leyti,“ segir m.a. í svörum Árna.

Varðandi fund ráðherra með bankastjórn Seðlabankans 7. febrúar segir Árni að hann hafi í sjálfu sér ekki efast um að upplýsingar sem komu þar fram væru réttar. „Hins vegar verður að horfa til þess að þar var á ferð munnleg endursögn formanns bankastjórnar Seðlabankans á viðhorfum hinna ýmsu viðskiptabanka Bretlands og lánshæfismatsfyrirtækja til stöðu Íslands. Var því ekki hægt að staðreyna þessar upplýsingar, t.d. hvort og þá að hvaða marki þessir aðilar voru sammála innbyrðis.“

Hættir sem formaður þingflokks

Björgvin G. Sigurðsson, fyrrverandi viðskiptaráðherra, tilkynnti í gær að hann hefði ákveðið að stíga til hliðar sem þingflokksformaður Samfylkingarinnar. Hann hefur hins vegar ekki sagt af sér þingmennsku.

Í svörum sínum til rannsóknarnefndarinnar hafnar hann því eindregið að hafa sýnt af sér vanrækslu eða að honum hafi orðið á mistök í embætti ráðherra.

Björgvin segir rannsóknarnefndina ekki afmarka hvaða skyldur hafi hvílt á honum við framkvæmd og eftirlit með lögum og reglum um fjármálastarfsemi. Bréf nefndarinnar svari ekki þessum grundvallarspurningum. Hann segir það ekki hafa verið innan verkahrings viðskiptaráðuneytisins, heldur lagaskyldu annarra stofnana, að krefjast þess að viðskiptabankarnir minnkuðu efnahagsreikning sinn. Þá bendir hann á að forsætisráðherra hafi kosið að hafa samráð við utanríkisráðherra öðrum fremur um framvindu efnahagsmála. Um þetta hafi verið fullt samkomulag og í samræmi við þá hefð sem skapast hafi.