„Það má segja að við séum að færast úr umsóknarferli í viðræðuferli, þannig að þetta er vissulega stór áfangi,“ segir Stefán Haukur Jóhannesson, aðalsamningamaður Íslands við Evrópusambandið. Leiðtogaráð sambandsins ákvað í gær að hefja skyldi aðildarviðræður við Íslendinga.

Í ákvörðuninni kemur fram að Ísland uppfylli hin pólitísku skilyrði sem fjalla m.a. um virðingu fyrir mannréttindum og leikreglum lýðræðis. Íslendingar þurfi þó að innleiða ýmis Evrópulög og bregðast við þeim veikleikum sem framkvæmdastjórn ESB benti á í skýrslu sinni í byrjun ársins og snúa t.d. að fjármálakerfinu.

Í texta þeim er fylgir ákvörðuninni er ekkert minnst á Icesave-deiluna við Breta og Hollendinga. Erlendir fjölmiðlar fullyrtu hins vegar að aðild Íslands væri háð lyktum deilunnar. Í frétt Financial Times sagði t.d. að ESB hafi í gær tjáð íslenskum stjórnvöldum að landið gæti ekki gengið í sambandið fyrr en búið væri að leysa hana.

Reyna að hafa áhrif á umræðuna

Íslenskir embættismenn í Brussel sem Morgunblaðið ræddi við telja túlkun fjölmiðlanna ranga enda hafi ekkert verið rætt um deiluna á fundi leiðtoganna. Einn viðmælandi blaðsins sagðist telja þessar fullyrðingar erlendra fjölmiðla skýrast af því að breskum og hollenskum embættismönnum hafi tekist það ætlunarverk sitt að stjórna umræðunni.

Hvað sem því líður er ljóst að bresk og hollensk stjórnvöld hafa lagt sig fram um að tengja málin saman. Þannig lét t.d. Jan Peter Balkenende, fráfarandi forsætisráðherra Hollands, hafa eftir sér í gærmorgun að Íslendingar verði að uppfylla skyldur sínar gagnvart Hollendingum og Bretum; fyrr geti þjóðin ekki orðið aðili að Evrópusambandinu.

Össur Skarphéðinsson utanríkisráðherra segir það alveg ljóst að umsókn Íslands og Icesave-deilan séu ótengd mál. „Það hefur verið margítrekað með yfirlýsingum forystumanna Evrópusambandsins og stækkunarstjóra framkvæmdastjórnarinnar.“

Þá sé það alrangt að íslensk stjórnvöld hafi gefið Bretum og Hollendingum vilyrði um lyktir deilunnar, en því hefur verið haldið fram að slíkt loforð hafi liðkað fyrir ákvörðun leiðtogaráðsins.

Stefán Haukur segist telja að það hversu fljótt og vel aðildarferlið hafi gengið hingað til sýni að forsvarsmenn sambandsins tengi inngöngu Íslands ekki við lyktir Icesave-málsins. Enda er um tvíhliða deilu að ræða, bendir hann á, sem hefur í raun ekkert með viðræðurnar að gera.

Erlendir fjölmiðlar sem sögðu frá ákvörðun leiðtogaráðsins gerðu talsvert úr þeirri andstöðu sem virðist vera meðal íslensks almennings við ESB-aðild. Vísuðu þeir til skoðanakannana sem sýna að meirihluti landsmanna er andvígur inngöngu. Stefán Haukur segir að vissulega spyrji menn í Brussel út í afstöðu Íslendinga. Hins vegar sé alls ekki víst að afstaða almennings hér á landi hafi áhrif á viðsemjendur okkar.

Efnislegar viðræður hefjast á næsta ári

Efnislegar viðræður ættu að sögn Stefáns Hauks að geta hafist á fyrrihluta næsta árs. Fram að því á sér stað svokölluð rýnivinna þar sem lög Íslands annars vegar og Evrópusambandsins hins vegar eru borin saman til að kanna hvar beri í milli. Íslendingar hafa að miklu leyti tekið upp regluverk sambandsins, bendir Stefán Haukur á, og því ætti rýnivinnan að minnsta kosti varðandi þá lagakafla að ganga tiltölulega fljótt fyrir sig.

Ljóst sé hins vegar að talsverður tími muni fara í að ræða þætti á borð við sjávarútvegsmál, landbúnaðarmál og byggðamál. Aðspurður hvort hvalveiðar Íslendinga muni setja strik í aðildarferlið, eins og erlendir fjölmiðlar hafa haldið fram, segir Stefán Haukur að of snemmt sé að segja til um það. „Hvalveiðar verða eflaust eitt af þeim málum sem rædd verða við samningaborðið.“

Verðum bara að sjá hvert ferlið leiðir

„Fyrst málið er komið á þennan stað verðum við bara að sjá hvert ferlið leiðir okkur,“ segir Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, um að leiðtogaráð Evrópusambandsins hafi í gær ákveðið að hefja aðildarviðræður við Íslendinga. „Ég hefði hins vegar talið rétt að hafa aðra forgangsröðun en að standa í [aðildarviðræðum] núna og var auðvitað á móti því á sínum tíma að lagt væri af stað. Ég tel að það hafi komið æ betur í ljós eftir því sem tíminn hefur liðið að þetta var röng ákvörðun sem ekki var nægilegur stuðningur við, hvorki pólitískt né meðal þjóðarinnar almennt.“