Staðurinn þar sem hvalbeinin fundust í Keflavík í Fjörðum. Fornleifavernd ríkisins

Bein úr stórum hval voru notuð til að refta yfir bústað eða hús norður í Keflavík í Fjörðum einhvern tímann í fyrndinni. Beinin voru aldursgreind og var hvalurinn talinn hafa drepist á 7. öld. Óvíst er hvenær húsið eða skýlið var reist. 

Richard C. Sabin, aðalsafnvörður spendýra við Natural History Museum í Bretlandi, lýsir ferð sinni norður í Fjörður til að skoða hvalbeinin í pistli í The Independent í dag. Hann segir að íslenskir kollegar hafi beðið sig að koma að skoða hvalbeinin. Þau voru á mjórri landræmu milli fjalls og fjöru og hulin jarðvegi.

Sabin segir að fljótlega hafi komið í ljós að ekki var um að ræða beinagrind af hval heldur leifar af húsi þar sem reft var yfir með hvalrifjum og kjálkarnir notaðir í dyrastafi. Beinin voru við það að hverfa í sjóinn og voru þau flutt til Reykjavíkur.

Upphaf málsins var að menn á vegum Hvalamiðstöðvarinnar á Húsavík töldu sig hafa fundið þarna hvalbeinagrind. Þegar þeir sáu hvers kyns var létu þeir vita eins og vera ber. Leiðangur á vegum Hvalamiðstöðvarinnar var farinn 1. ágúst 2001 til að skoða beinin og var Sabin einn leiðangursmanna.

Sigurður og fleiri fóru síðan í Keflavík haustið 2001 og aftur í september 2002 og var svæðið rannsakað nánar og safnað upplýsingum.

Sigurður segir að einungis örlítið hafi verið eftir af mannvirkinu, ef til vill 1,5 sinnum tveir metrar. Það var frammi á klettasnös í Keflavík í Fjörðum. Staðurinn var opinn fyrir úthafinu og braut mikið á.

Einungis var eftir brot af vegg og virtist sem hvalbein hafi verið notuð til að refta yfir bygginguna. Ekki er vitað hvað byggingin var stór vegna þess hvað lítið stóð eftir. 

Þarna fundust mannvistarleifar, m.a. torfveggir, grjóthleðslur og kola- og öskuleifar. Einnig nokkrir gripir sem fluttir voru á Þjóðminjasafnið. Rifbein og kjálkabein hvalsins eru nú geymd hjá Náttúrufræðistofnun Íslands.

Sigurður sagði að reynt hafi verið að aldursgreina hvalbeinin, en erfitt sé að aldursgreina sjávardýr því meiri skekkja eða óvissa sé í aldursgreiningu þeirra en landdýra. Aldursgreining með geislakolsmælingu á kjálkabeini sýndi aldur frá 620-690 e.Kr. Því er talið ljóst að mannvistarleifarnar séu ævagamlar.

Sigurður skrifaði greinargerð um fund hvalbeinanna og mannvistarleifanna í Keflavík í Fjörðum. Þar kemur m.a. fram að tilgáta hafi verið sett fram um að um sé að ræða bein úr sandlægju. Hún dó út á Norður-Atlantshafi á 17. öld. 

Í lokaorðum greinargerðarinnar segir m.a.: „Hvalbeinin sem fundust í Keflavík í Fjörðum eru hluti af merkum fornleifum á staðnum. Aldursgreining sýnir að minjarnar eru frá fyrstu öldum byggðar auk þess sem hús úr hvalbeini eru forvitnileg.“

 Til er mannvirki á Vestfjörðum þar sem hvalbein er notað í stað timburs til að refta yfir naust eða skýli. 

Pistill Sabin í The Independent