Þeir hæstaréttar- og héraðsdómarar sem ráðnir verða í upphafi næsta árs til þess að létta á fyrirsjáanlegu álagi á dómskerfið vegna fjölda mála sem tengjast efnahagshruninu verða ráðnir á sömu forsendum og almennt gildir um ráðningu dómara hér á landi.

Nýlega mælti dómsmálaráðherra fyrir frumvarpi um tímabundna fjölgun dómara en samkvæmt lögum um dómstóla eru dómarar skipaðir ótímabundið í embætti sín. Þá fara nýir dómarar í gegnum sama ráðingarferli og almennt gengur og gerist.

Í frumvarpinu er lagt til að hæstaréttardómurum, sem nú eru níu, fjölgi um þrjá í tólf frá áramótum og héraðdómurum um fimm í 48 frá 1. mars á næsta ári. Héraðsdómurum var áður fjölgað tímabundið á síðasta ári úr 38 í 43. Þá er kveðið á um að ekki skuli skipað í embætti héraðs- eða hæstaréttardómara, sem losna eftir 1. janúar 2013, fyrr en þess gerist þörf til að ná þeirri tölu sem kveðið er á um í núgildandi lögum.

Dómarar ráðnir ótímabundið

Bryndís Helgdóttir, settur skrifstofustjóri dóms- og mannréttindaráðuneytisins, segir að þó að til standi að fjölgun dómara sé tímabundin þá sé ekki hægt að ráða þá tímabundið, til dæmis til fimm ára. „Þeir eru ráðnir eins og venjulega. Eins og ákvæðið er orðað þá verður ekki ráðið í embætti sem losna eftir 1. janúar 2013. Þannig að þegar menn komast á aldur og hætta verður ekki ráðið í staðinn fyrir þá þangað til tala dómara í héraði verður aftur 38 og fjöldi hæstaréttardómara níu,“ segir hún.

Að sögn Bryndísar hafa bæði Hæstiréttur og dómstólaráð kallað eftir fjölgun dómara sem sé nauðsynleg til að bregðast við fjölgun viðamikilla mála. Þó að minni málum hafi fækkað fyrir dómstólum þá hafi þungum málum fjölgað mjög.

Aukið álag á næstu árum

Eftirmál efnahagshrunsins á Íslandi hafa það í för með sér að álag á dómskerfi landsins mun aukast umtalsvert á næstu mánuðum og árum á meðan greitt er úr fjölda gjaldþrotaskiptamála auk viðamikilla mála frá sérstökum saksóknara. Í athugasemdum við frumvarpið er sagt að búist sé við að síðarnefndu málin muni dreifast yfir tímabil fram til ársins 2013 til 2014 og væntanlega koma til afgreiðslu í Hæstarétti í lok ársins 2011 eða í byrjun árs 2012.

Ágreiningsmálum vegna gjaldþrotaskipta hefur fjölgað gríðarlega á milli ára. Á fyrstu níu mánuðum ársins í ár kom 561 nýtt mál af þeim toga til kasta héraðsdómstóla. Á sambærilegu tímabili árið 2009 voru slík mál 75 en það er einnig margfalt meira en árið áður. Í frumvarpinu um fjölgun dómara kemur fram að fimm hundruð málum frá þessu ári sé ólokið. Er talið að mál af þessum toga komi fyrir héraðsdóm af fullum þunga á árinu 2011 og meðferð þeirra standi yfir fram eftir árinu 2012. Á sama tíma hefur öllum öðrum tegundum mála fækkað hjá héraðsdómstólum á milli ára.

Auk gjaldþrotaskiptamála og mála frá sérstökum saksóknara bætast við réttarhöldin yfir Geir H. Haarde, fyrrv. forsætisráðherra, fyrir landsdómi en fimm hæstaréttardómarar eiga sæti í landsdómi sem mun væntanlega koma saman á næsta ári.