Staða hrygningarstofns þorsks og ýsu í Barentshafi er mjög góð um þessar mundir. Samkvæmt mati ráðgjafarnefndar Alþjóðahafrannsóknaráðsins er þorskstofninn nálægt sögulegu hámarki og ýsustofninn í hámarki.

Leyfilegur loðnuafli í Barentshafi í ár er 380.000 tonn, leyfilegur ýsuafli 303.000 tonn og leyfilegur þorskafli 703.000 tonn. Íslenskum skipum er heimilt að veiða 6.388 tonn af óslægðum þorski innan efnahagslögsögu Noregs og allt að 30% meðafla af öðrum tegundum, en 6.390 tonn innan efnahagslögsögu Rússlands, 799 tonn af ýsu og allt að 10% meðafla í öðrum tegundum. Hins vegar er aðeins búið að úthluta 3.994 tonnum af þorski innan rússnesku lögsögunnar þar sem 2.396 tonn eru sölukvóti og ekki hefur enn verið gengið frá kaupum á honum.

Milli fimm og tíu íslensk skip hafa stundað þessar veiðar undanfarin ár og í Morgunblaðinu í gær var haft eftir Vilhjálmi Sigurðssyni, skipstjóra á Sigurbjörgu ÓF, að ævintýralega mikill fiskur væri á svæðinu. Fallegur og fínn fiskur.

Oft hefur verið talað um Barentshafið sem gullkistu og í því sambandi má nefna að á árunum 1993-1998 veiddu íslensk skip samtals tæp 113.000 tonn af þorski í Barentshafi. Mikill kostnaður, ekki síst vegna eldsneytis, fylgir samt því að sækja fiskinn frá Íslandi enda leiðin löng.

Góð nýliðun og hófleg veiði

Nýliðun í þorskstofninum í Barentshafi var minni 1999 en hún hafði verið frá því á árunum 1987 og 1988 þegar stofninn hrundi. Í nýjustu skýrslu ráðgjafarnefndar Alþjóðahafrannsóknaráðsins kemur hins vegar fram að hrygningarstofn þorsks hafi stækkað á undanförnum árum og sé nú nálægt sögulegu hámarki.

Einar Hjörleifsson, fiskifræðingur hjá Hafrannsóknastofnuninni, segir að sóknin í þorskinn í Barentshafi hafi minnkað mikið á undanförnum árum og nýliðun verið mjög góð á sama tíma. Hann áréttar að eftir nokkur mjög mögur ár hafi vaxið upp sterkir árgangar og hlutfallslega hafi minna verið veitt úr þeim undanfarinn áratug en á árum áður.

Erfitt er að skýra þessa góðu nýliðun í Barentshafi. Einar segir að almennt sé mikill breytileiki í nýliðun og kippur af góðum og slæmum árum geti komið. Þetta hafi þess vegna ekkert að gera með sjálfan hrygningarstofninn sem geti verið tiltölulega stöðugur, heldur afkomu seiðanna á fyrstu þremur árunum.

Þegar horft sé til lengri tíma virðist nýliðun minnka þegar hrygningarstofnar fara niður fyrir einhver ákveðin mörk en þegar þeir séu komnir upp fyrir ákveðin mörk virðist hrygningarstofnsstærðin ekki skipta miklu máli varðandi framleiðnina að meðaltali.

Þrír yngstu ýsuárgangarnir hafa verið mjög góðir í Barentshafi og hrygingarstofninn er í sögulegu hámarki. 2009 veiddust 200.000 tonn og er það mesti ýsuafli í Barentshafi síðan 1974.

Þorskstofninn er háður loðnustofninum. Loðnustofninn í Barentshafi hefur gengið upp og niður og vegna lélegs ástands stofnsins voru loðnuveiðar til dæmis bannaðar 1994-1998 og 2004-2008. Heimilað var að veiða 390.000 tonn 2009 og veiddust 307.000 tonn en 2010 veiddust 315.000 tonn af 360.000 tonna kvóta.

Einar segir að flestar merkingar bendi til þess að lítill samgangur sé milli þorsks í Barentshafi og þorsks á Íslandsmiðum og aðeins í örfáum tilfellum hafi þorskur úr Barentshafi veiðst á Íslandsmiðum.

Íslendingar með reynslu

Íslenskir togarar byrjuðu að veiða þorsk í Barentshafi 1993 eftir langt hlé og hófst þá deila við Norðmenn og Rússa um þessar veiðar í Smugunni, eins og alþjóðlega hafsvæðið hefur verið kallað. Fyrsta árið veiddu Íslendingar níu þúsund tonn af þorski og veiðarnar náðu hámarki árið eftir þegar veidd voru 37 þúsund tonn. Síðan dró úr veiðunum og náðu þær lágmarki skömmu fyrir aldamót.

1999 var undirritaður samningur um veiðar í Barentshafi og í kjölfarið gerðu Íslendingar tvíhliða samning við Norðmenn og Rússa um veiðar þar.