Tvö frumvörp Jóns Bjarnasonar sjávarútvegsráðherra voru afgreidd úr ríkisstjórn í gærmorgun. Annað þeirra er til eins árs og á að taka gildi í haust. Þar er kveðið á um hækkun veiðigjalds um 70%. Hitt frumvarpið er til lengri tíma og á að taka gildi með fiskveiðiárinu, sem hefst 1. september 2012. Þar verður veiðigjaldið hins vegar tvöfaldað frá því sem nú er. Í haust verður aukið við byggðakvóta og fleiri tonn fara til strandveiða heldur en nú er.

Áætlað hefur verið að veiðigjald geti skilað hátt í þremur milljörðum í ríkissjóð á þessu ári. Á næsta fiskveiðiári gæti þessi upphæð orðið um 4,8 milljarðar og 5,6 milljarðar frá og með haustinu 2012. Samkvæmt stóra frumvarpinu eiga 30% af veiðigjaldi að renna til sjávarplássa eftir sérstökum reglum, en miðað er við að 20% renni til byggðanna frá næsta hausti.

Eiga að skoða hagræn áhrif

Varanlegt framsal verður leyft í 15 ár með forleigurétti ríkisins. Úthlutun á aflaheimildum verður breytt í nýtingarheimildir samkvæmt samningum til afmarkaðs tíma. Síðan fara 8% allra aflaheimilda í potta og hlutfallið mun aukast smám saman, uns það verður 15% af heildarkvóta.

Axel Hall, lektor við viðskiptafræðideild HR, fer fyrir hópi sex hagfræðinga sem munu reikna út hagræn áhrif ýmissa þátta frumvarpsins. Hann segir að lagt hafi verið upp með að niðurstöður lægju fyrir í byrjun júní, en það gæti dregist.

„Það verður að taka tillit til þess að frumvarpið hefur tekið nokkrum breytingum að undanförnu.“

Hann segist ekki geta spáð fyrir um hver niðurstaðan gæti hugsanlega orðið; „Við vorum að fá frumvarpið í hendurnar.“

Ásættanleg niðurstaða

„Þetta er auðvitað stórt og erfitt mál og mörg sjónarmið í þessu máli og skoðanir en ég held að niðurstaðan sem hér er fengin sé ásættanleg fyrir okkur hér í ríkisstjórninni,“ sagði Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra að loknum ríkisstjórnarfundi í gær.

Hún sagði að frumvarpið færi til þingflokka stjórnarflokkanna þegar endanlega hefði verið gengið frá kostnaðarmati vegna frumvarpsins. Frumvarpið yrði síðan kynnt á lokuðum fundi með hagsmunaaðilum í sjávarútvegi eins og heitið hefði verið í tengslum við nýafstaðnar kjaraviðræður. Að því loknu færi málið til þingsins og yrði í kjölfarið kynnt opinberlega.

Samstaða í ríkisstjórn

Jóhanna og Steingrímur J. Sigfússon fjármálaráðherra sögðu að alger samstaða væri um málið í ríkisstjórninni.

„Ég tel að hér sé útfærð sú grundvallarkerfisbreyting sem við höfum stefnt að og báðir flokkarnir hafa barist fyrir í þessum efnum,“ sagði Steingrímur.

„Það er verið að veikja íslenskt samfélag“

„Við höfum ekki fengið þetta frumvarp, en það á að kynna það fyrir okkur á lokuðum trúnaðarfundi,“ segir Friðrik J. Arngrímsson, framkvæmdastjóri LÍÚ. Hann segist ekki hafa fengið boð á slíkan fund og segist furða sig á þeirri leynd sem umlykur frumvarpið. „Ég skil ekki hvers vegna ekki er hægt að kynna þetta fyrir almenningi; ríkisstjórnin segist ætla að kynna þetta fyrir okkur á lokuðum fundi og lekur síðan því sem hentar til fjölmiðla.“ Friðrik segir að sér lítist illa á það sem hann hefur fregnað af frumvarpinu. „Það er alveg ljóst að það er ekki verið að efla þessa atvinnugrein, heldur er verið að veikja íslenskt samfélag. Allt það sem ég hef heyrt af þessu frumvarpi er slæmt.“

Hann segir að aðilar sjávarútvegsins hafi lítinn þátt átt í þessum breytingum á fiskveiðistjórnun landsins. „Þar sem við erum samningsaðilinn, höfum við farið þess á leit, allt frá því að sáttanefndin lauk störfum fyrir átta mánuðum, að fá að taka þátt í þessu ferli. Við höfðum ekki ímyndunarafl til að sjá fyrir, að við fengjum ekki að eiga aðild að þessu frumvarpi.“

„Ekki verið að vinna málin í réttri röð“

„Það sem slær mig í þessu öllu saman er að það hefur ekki enn farið fram hagfræðileg úttekt á þeim áhrifum sem frumvarpið mun hafa á útgerðina og þjóðfélagið,“ segir Jón Gunnarsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, sem situr í landbúnaðar- og sjávarútvegsnefnd. „Það er ekki verið að vinna málin í réttri röð. Það á að gera grundvallarbreytingar á kerfinu, en það er ekki búið að fara yfir hvaða þjóðhagslegu áhrif þær gætu haft. Háskólinn á Akureyri gerði hagfræðilega úttekt á fyrningarleiðinni sem leiddi í ljós að yfir 50% af sjávarútvegsfyrirtækjum yrðu gjaldþrota með gríðarlegum afleiðingum fyrir samfélagið og bankakerfið.“

Hann gagnrýnir að ekkert samstarf hafi verið haft við hagsmunaaðila og stjórnarandstöðuflokka eftir að starfi sáttanefndar lauk og segist hafa áhyggjur af þróuninni í framsalsmálum. „Verði framsali hætt algerlega, gæti það gert litlum sjávarútvegsfyrirtækjum erfitt fyrir. Sum þeirra byggja rekstur sinn á því að fá viðbótarheimildir, því þeirra eigin heimildir standa ekki undir rekstri fyrirtækjanna. Svo er ákveðin hætta á því að þetta gæti gert nýliðun í greininni erfiðari, því það þarf meira fjármagn til að kaupa sig inn í greinina.“ 

Þingflokkar bíða eftir frumvarpinu

„Ég er að bíða eftir að sjá frumvarpið,“ sagði Þórunn Sveinbjarnardóttir, þingflokksmaður Samfylkingarinnar, í gærkvöldi. „Það verður tekið fyrir af þingflokknum þegar allir eru búnir að lesa það.“

Þingflokkurinn fundar í dag og Þórunn útilokar ekki að fleiri þingflokksfundir verði haldnir í vikunni. „Það kann að vera, í stórum þingflokki, að fólk þurfi lengri tíma til að ræða málin.“

„Við í þingflokknum höfum ekkert um þetta frumvarp að segja fyrr en við erum búin að fara yfir það. Við gerum það á þingflokksfundi á morgun,“ sagði Þuríður Backman, formaður þingflokks Vinstri grænna, í samtali við Morgunblaðið í gærkvöldi. „Þá höfum við trúlega eitthvað um það að segja. Ég vil ekki tjá mig um þetta, þar sem ég hef ekki fengið frumvarpið en ég treysti honum Jóni Bjarnasyni í þessu máli.“