Jón Már Héðinsson, skólameistari Menntaskólans á Akureyri, varaði við frekari niðurskurði til menntakerfisins í ræðu sinni við skólaslit í morgun. „Niðurskurður í skólum leiðir til minni aðstoðar við þá sem helst þurfa á henni að halda en í niðurskurði virðist gleymast öll hugsun um forvarnir og hvað brotin sjálfsmynd kostar. Það er verið að búa til vítahring, fleiri hætta í skólum og fara í hóp atvinnulausra. Því segi ég: Það verður að hlúa betur að þeim sem eru í skólunum. Það kostar fjórum sinnum meira að ná einstaklingi aftur inn í skólann en að bjóða honum fjölbreytilegt einstaklingsmiðað nám á meðan hann er í skólanum,” sagði skólameistari.

Nú um hádegisbil settu 166 nýstúdentar frá MA upp hvíta kollinn í íþróttahöllinni á Akureyri. Dúx að þessu sinni varð Eva María Ingvadóttir með 9,69. Það er meðaltal allra einkunna hennar öll skólaárin fjögur. Eva María var á náttúrufræðibraut. Vert er að geta þess að meðaleinkunn á stúdentsprófi nú er 7,44.

Forvörn gegn rótleysi og lífsfirringu

Stúdentar, gamlir og nýir, setja jafnan mikinn svip á Akureyri á þessum tíma árs. Í gærkvöldi voru rúmlega 700 fyrrverandi nemendur og makar þeirra á MA-hátíð í íþróttahöllinni, og liðlega 1100 manna veisla verður þar í kvöld, þegar nýstúdentar, fjölskyldur þeirra og starfsmenn skólans koma saman.

Jón Már fagnaði því í ávarpi sínu að náðst hefði kjarasamningur milli ríkis og kennara því alvarlegt væri fyrir menntun í landinu þegar kennarar drægjust aftur úr í launum eins og verið hefði undanfarin ár. „Það þarf ekki að fjölyrða um það að skólarnir gegna lykilhlutverki við að hjálpa ungu fólki að halda jafnvægi á umrótstímum. Ef stöðugleiki er í starfsemi skóla þá er stöðugleiki í samfélaginu. Í öflugu skólastarfi felst besta og varanlegasta forvörnin gegn rótleysi og lífsfirringu unga fólksins. Skólar eru lykilstofnanir í forvörnum eins og nýlegar rannsóknir hafa staðfest og það verður að hafa í huga á aðhalds og niðurskurðartímum,” sagði skólameistari.

Jón Már lýsti ánægju með að stjórnvöld hafa nú ákveðið að kosta miklu til að hjálpa þeim aftur í skóla, sem eru atvinnulausir eða hafa flosnað upp úr skólum. „Þetta er lofsvert framtak því atvinnuleysi er mikið böl. Menntun er bjargvættur þess sem ekki hefur vinnu, hún margfaldar atvinnutækifæri og lífsgæði.  Þeir sem hafa ekki mikla trú á sér eða sterka sjálfsmynd þola síst niðurskurð í skólakerfinu. Við í MA lítum svo á að allir nemendur sem teknir eru inn í skólann ráði við námið í skólanum. Það er eðlilegt að einhverjir nemendur átti sig á því á fyrsta ári að bóknámsáhersla eigi ekki við þá og fari í annars konar nám. Við höfum áhyggjur af hinum sem vilja vera í bóknámi en hverfa á brott vegna þess að þeir finna sig ekki í námi hjá okkur eða við höfum ekki náð að kveikja áhuga þeirra. Við erum hins vegar að gera okkur æ betur grein fyrir hvaða leið er fær og hvað þarf til að vekja áhuga þessara nemenda og þar með ábyrgð þeirra á námi sínu og styrkja sjálfsmynd þeirra þannig að þeim vegni betur.  Ný námskrá skólans sýnir þá metnaðarfullu leið en það má ekki gera hana ófæra með sífelldum niðurskurði.” Hann benti þó á, eins og getið var í  upphafi, að mun ódýrara væri að bjóða fólki upp á nám en reyna að ná því aftur í skóla eftir að það  hætti.

Framhaldsskóli fullorðinna?

Jón Már sagði menntaskólann ekki hafa setið hjá í aðhaldsaðgerðum undanfarin ár. Hann hefði staðið við fjárlög „og við ætlumst til að það sé virt en ekki að það sé meira að okkur hert af því að við stöndum okkur vel. Það skiptir skólann miklu að hann fái að njóta þess að vera vel rekin stofnun. Á næsta ári er enn boðaður 2,5% niðurskurður í framhaldsskólum og vegna stöðugs aðhalds í bóknámsskólum síðan 2003 er ekki annað úrræði en stækka námshópa. Til þess að taka af alvöru þátt í að skapa möguleika fyrir þá sem hafa hætt í skóla og vilja hefja nám að nýju hefur skólameistari hafið viðræður við Símey um samstarf og möguleika á því að stofna framhaldsskóla fullorðinna, stúdentsprófsskóla, innan MA. Þar byggjum við á gamalli hefð, rákum öldungadeild MA í mörg ár.”

Skólameistari sagði frá metnaðarfullu starfi kennara og starfsmanna skólans til að mæta kröfum nútímans um fjölhæfni og aðlögun. Þetta sé gert með samþættingu námsgreina, meðal annars í Íslandsáfanganum í 1. bekk þar sem upplýsingatækni í einstaklings- og hópverkefnum er beitt við metnaðarfull verkefni á sviði sögu, samfélagsfræði, náttúru-, jarð-, og líffræði þar sem lögð er áhersla á læsi og margvíslega beitingu móðurmálsins í ræðu og riti. Þetta er allt gert í takti við skólasýn MA sem byggist á einkunnarorðum hans, virðing, víðsýni, árangur. Og breytingar sem þegar hafa tekið gildi í 1. bekk kalla á að kennarar endurskoði og smíði nýja áfanga og breyttar áherslur. Jón Már tók fram að í öllu þessu breytinga- og nýjungastarfi ynnu saman jafnt reyndustu kennarar skólans og þeir yngstu, með afar góðum árangri

Fleira fylgir nýrri skólanámskrá, sem smíðuð hefur verið á undanförnum árum og unnið hefur verið eftir í vetur. Heimspeki og siðfræði verður kennd öllum nemendum, dönskukennslan flutt af fyrstu tveimur árunum á tvö þau síðustu, meðal annars til að tengja nemendur betur við framhaldsnám á Norðurlöndunum, val nemenda verður fjórðungur námsins og námi hvers stúdents lýkur á stóru lokaverkefni. Að auki tekur skólinn þátt í verkefni Lýðheilsustöðvar að vera heilsueflandi skóli.

Lítum ekki á kyrrstöðu sem möguleika

Jón Már sagði stundum spurt hvers vegna MA væri að breyta námi og kennslu þegar 97% MA-nemenda í Háskóla Íslands teldu námið í MA góðan undirbúning og nemendur MA skiluðu bestum árangri allra nemenda HÍ. Hann sagði gott að vita af góðum árangri en af slíku væri ekki ofmetnast, í öllum breytingum væri tekið mið af því sem best hefur verið gert og reynt að bæta það sem betur má gera og skólinn ætti ekki að staðna. „Í MA lítum við ekki á kyrrstöðu sem möguleika. Það koma nýir nemendur, nýir kennarar og samfélagið tekur breytingum og við í MA ætlum okkur að hafa áhrif á þær breytingar. Það gerir maður ekki með því að snúa öfugur í sætinu.”

Jón Már fjallaði um félagslífið í skólanum og gildi þess í mótun nemendanna. Heilbrigt félagsstarf sem stjórnað væri af nemendum sjálfum og aldrei væri lofsungið nóg þegar ungt fólk hefur hugrekki til að standa fyrir mörgum vímulausum skemmtunum. „Það á að hampa því þegar ungt fólk stendur fyrir og skipuleggur fjögur til fimmhundruð manna kvöldvökur nokkru sinnum á vetri, þúsund manna árshátíð, fimmhundruð manna busaball. Allt með öllu vímuefnalaust.  Ef þetta er ekki æfing fyrir lífið þá veit ég ekki hvernig hún ætti að vera,” sagði Jón Már Héðinsson, skólameistari Menntaskólans á Akureyri.