Strandveiðar fá ekki háa einkunn í nýútkominni greinargerð sex hagfræðinga um hagræn áhrif frumvarpsins um breytingar á stjórn fiskveiða.

„Strandveiðar eru í eðli sínu ólympískar veiðar en reynsla af slíkum veiðum, hér á landi sem og annars staðar, er mjög á einn veg. Þær leiða til kapphlaups um afla sem hækkar sóknarkostnað, lækkar verðmæti afla og hvetja til brottkasts meðafla,“ segir í samantekt þeirra.

„Sérfræðihópurinn telur mikilvægt að stjórnvöld séu sér meðvituð um þessa hættu og þann kostnað sem þessum veiðum mun fylgja. Jafnframt leggur sérfræðihópurinn á það áherslu að strandveiðar greiði sama auðlindagjald og aðrar veiðar svo koma megi í veg fyrir að allri auðlindarentu í þeim sé sóað,“ segir í samantekt þeirra um strandveiðarnar.

„Drepur niður hvatann til að viðhalda gæðum“

Bent er á að með frumvarpinu eigi enn að auka strandveiðar eða í 9.000 lestir og ljóst sé að um verulegar veiðiheimildir sé að ræða. Þá segja höfundar að einu afkomutölurnar sem til eru fyrir strandveiðar bendi til þess að afkoma í þeim sé umtalsvert lakari en í smábátaútgerð almennt. En engu að síður sé hagnaðurinn samt verulegur. Stöðugt nýir aðilar sækist eftir því að stunda veiðarnar meðan nokkur hagnaðarvon sé, sem smám saman auki sóknarkostnað.

„Tilraunir útgerðanna til að ná sem stærstum hluta heildarmagnsins drepur niður hvatann til að viðhalda gæðum, með þeim afleiðingum að gæðum hráefnis hrakar [...].“

Strandveiðar hafa verið stundaðar frá 2009 og í nýliðnum mánuði voru 470 bátar á strandveiðum, eða álíka margir og í fyrra. Skýrsluhöfundarnir telja líklegt að strandveiðibátum eigi enn eftir að fjölga. Samtímis muni þrýstingur aukast á stjórnvöld að lengja strandveiðitímabilið og auka heildarafla.

Þá er á það bent að mjög skiptar skoðanir hafi verið um gæði aflans sem strandveiðarnar hafa aflað. Vísað er í úttektir sem bentu til að flestir kaupendur væru ánægðir með þann afla sem skilað var 2009. „Á hinn bóginn virðist viðhorf þeirra sem rætt var við vegna þessarar könnunar vera að strandveiðifiskur væri verra hráefni og verulegt óhagræði væri að því hve mikið af aflanum berst á stuttum tíma.“

Verðlauna þá sem hafa selt aflaheimildir

Í greinargerðinni er tekið er undir þau sjónarmið að vissulega geti strandveiðarnar komið til móts við kröfur um aukna nýliðun í sjávarútvegi en þeir taka þó fram að áhrif þeirra hljóti að verða takmörkuð og benda þeir á ýmsar neikvæðar hliðar þeirra: „Raunar er viss hætta á að strandveiðar laði að sér fyrrum sjómenn sem hafa valið að hætta útgerð og selja aflahlutdeild á undangengnum árum. Þeir eiga oft báta sína enn og hafa reynsluna til að nýta þá. Margir þeirra gera sér jafnframt grein fyrir því að veiðireynsla í strandveiðum getur orðið forsenda úthlutunar varanlegra réttinda í framtíðinni, eins og saga tilrauna til stjórnunar smábátaútgerðar á undanförnum áratugum sýnir,“ segir í greinargerðinni. „Vandséð er hvers vegna stjórnvöld ættu að verðlauna þá sem áður hafa selt aflaheimildir sem þeim var úthlutað endurgjaldslaust með því að opna þeim leið að veiðum sem hugsanlega gætu orðið forsenda frekari úthlutunar seinna meir.“

SAGT UM STRANDVEIÐAR

Miklu lélegri að gæðum

Í skýrslu sérfræðinefndarinnar er sérkafli þar sem birtar eru beinar tilvitnanir í ónafngreinda viðmælendur um strandveiðifiskinn.

„Þarna eru menn að koma til baka inn í kerfið sem voru búnir að selja sínar heimildir.“

„Og þó Jóni Bjarnasyni finnist þetta rómantískt þá finnst mér það ekki.“

„Það vantar nýtingu á þennan fisk, það vantar svona 2-4% á hann.“

„Fiskur veiddur á handfæri á grunnu vatni og oft og tíðum er þetta fiskur sem hentar ekki vel í saltfiskinn, alls ekki.“

„Hann er mjög misjafn að gæðum og í samanburði við annan fisk er hann miklu lélegri að gæðum.“

„Það eru til strandveiðibátar sem fara vel með aflann.“

„Ja, við prófuðum þennan fisk hérna áður yfir sumarið og þetta var slæmt hráefni, ormað mikið og frágangurinn var ekki[... ...].“