Strandveiðitímabilið 2011 er nú rúmlega hálfnað og hafa veiðar að mestu leyti gengið vel þótt váleg veður hafi sett strik í reikninginn á nokkrum svæðum. Fyrri hluti tímabilsins var gjöfull og samkvæmt Landssambandi smábátaeigenda gengu veiðarnar best í Breiðafirði og í Faxaflóa. En svo virðist sem aflaverðmæti hafi minnkað miðað við tímabilið í fyrra.

Landssamband smábátaeigenda telur að það megi e.t.v. rekja til ákvörðunar Jóns Bjarnasonar, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, um að auka heildaraflann um 2.500 tonn en tvö síðustu tímabil var leyfilegur heildarafli 6000 tonn. Í ár hafi hann verið aukinn í 8.500 tonn. Smábátasjómenn segja ekki nægilega reynslu af kerfinu fyrir hendi svo hægt sé að auka aflaheimildir.

Sætta sig ekki við nýlega aukningu á heildarafla

Strandveiðitímabilið er frá maíbyrjun til ágústloka. Kerfinu var fyrst komið á með bráðabirgðaákvæði árið 2009 og lögfest ári síðar. Fyrrnefnd aukning á heildarafla var sett með reglugerð sem heimilar að veiða á handfæri allt að 6.000 lestir samtals af óslægðum botnfiski, auk 1.900 lesta samtals af óslægðum þorski og 600 lesta samtals af óslægðum ufsa, sem ekki reiknast til aflamarks eða króka-aflamarks þeirra fiskiskipa sem stunda handfæraveiðarnar.

Örn Pálsson, framkvæmdastjóri Landssambands smábátaeigenda, segir strandveiðikerfið gefa fólki gott tækifæri til að eignast bát, róa og hafa smávægilegar tekjur af.

„Við höfum aldrei litið á þetta kerfi þannig að menn gætu haft af því fulla atvinnu,“ segir Örn. Hann segir kerfið samræmast vel áliti Mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna þar sem fundið var að því að ekki væri hægt að fara á sjó öðruvísi en að leigja veiðiheimildir af þeim sem fyrir væru. Örn segist þó ósáttur við nýlegar aukningar á heildaraflanum.

„Talað var um að hafa kerfið óbreytt í fjögur ár og skoða svo reynsluna af því en þrátt fyrir það hafa verið gerðar breytingar. Nú síðast þar sem heildaraflinn var aukinn um 2500 tonn. Það er eitthvað sem landssambandið sættir sig ekki við, því þessi afli er tekinn af öðrum,“ segir Örn. Betra hefði verið ef aukningin hefði ekki hróflað við veiðiheimildum annarra.

„Okkur finnst að þessi 2500 tonn hefðu miklu frekar átt að koma til þeirra sem hafa lent í mestu skerðingunum á undanförnum árum,“ segir Örn. Hann segir strandveiðikerfið með 6000 tonnunum hafa verið í jafnvægi og því hafi í raun engin ástæða verið fyrir því að auka heimildir. „Þetta getur gefið falsvonir um að menn geti farið að byggja sig upp inni í strandveiðikerfinu og litið á það sem samkeppniskerfi við krókaaflamarkið og aflamarkið.“

Nú í sumar hefur verð fallið nokkuð á aflanum. Örn segir vel þekkt að aflinn geti fallið í verði á sumrin þar sem engar sérstakar sölur séu í gangi. „Við viljum kanna hvort aflaaukningin hafi einhver áhrif á virði aflans, það kann að vera að framboðið sé orðið of mikið,“ segir Örn.

Lokast inni í kerfinu

Þrátt fyrir að almenn ánægja sé með strandveiðikerfið sem slíkt eru margir smábátaeigendur, sem sækja um strandveiðiheimildir, ósáttir með að lokast inni í kerfinu allt fiskveiðiárið. Fái skip leyfi til strandveiða, falla úr gildi önnur veiðileyfi sem skipið kann að hafa innan íslenskrar lögsögu. Þannig er ekki hægt að stunda strandveiðar hluta tímabilsins til dæmis í maí og júní og færa sig svo yfir í krókakerfið í júlí og ágúst. „Þetta er mjög slæmt þar sem margir af okkar mönnum eru byrjaðir á ýsu í júlí og ágúst og vildu þá gjarnan hætta strandveiðunum,“ segir Örn. Mun hentugra væri ef það stæði til boða að taka aðeins hluta tímabilsins. „Það myndi létta á þeim sem fyrir væru því þeir fengju meiri afla og þá erum við alltaf að hugsa um þessi 6000 tonn sem voru í kerfinu.“

Þurfa að sækja aflann langt

„Strandveiðarnar hafa gengið nokkuð vel í sumar en það hefur alltaf verið þannig hjá okkur í Breiðafirði að við þurfum að sækja langt,“ segir Alexander F. Kristinsson, formaður Snæfells, félags smábátaeigenda á Snæfellsnesi, en hann er með einn bát á strandveiðum. Þegar líði á sumarið þurfi að sækja lengra til að ná í betri fisk. „Þeir sem þekkja til sjós sækja lengra til að fá betra hráefni,“ segir Alexander.

Hann segir lélega nýtingu og lágt verð fást fyrir fiskinn sem veiðist næst landi og þeir sem séu með fiskverkun forðist þann afla. Alexander bendir á að margir strandveiðimenn séu í fullri vinnu annars staðar en nýti sumarfríin til strandveiða. Slíkt geti hann ekki leyft sér. „Við sjómenn getum ekki notað okkar sumarfrí til strandveiða því ef við gerum það útilokum við okkur frá því að komast á línu og net í haust en aftur á móti geta allir aðrir nýtt sumarfríin sín í strandveiðar og geta svo aftur farið inn í sína grein þegar tímabilinu lýkur.“ Þannig sé tekið af kökunni hjá sjómönnum.

Strandveiðar 2011

» Strandveiðar hafa verið heimilaðar á sumrin síðan 2009.
» Landinu er skipt í fjögur veiðisvæði og leyfi eru veitt á því svæði sem heimilisfesti útgerðaraðila viðkomandi báts er skráð.
» Eingöngu er heimilt að landa afla innan þess svæðis sem báturinn er skráður á.