Katrín Jakobsdóttir hefur verið í fríi frá menntamálaráðuneytinu eftir að hún fór í barneignafrí. Þrátt fyrir það hefur hún sterkar skoðanir á íslenska skólakerfinu sem hún telur að megi gera enn betra. Rætt er við Katrínu í Skólablaði sem fylgir Morgunblaðinu í dag.

Um síðustu aldamót urðu töluverðar breytingar á íslensku háskólaumhverfi. Nýir háskólar tóku til starfa og hófu samkeppni um nemendur við Háskóla Íslands. Skólarnir sem reknir eru af einkaaðilum sækja þó stóran hluta af rekstrarfé sínu til skattgreiðenda og því vaknar sú spurning hvort ekki sé rétt að ein lög gildi í landinu um þá háskóla sem sækja fé í vasa skattgreiðenda.

„Ég held að framtíðin sé að allir háskólar verði með sama lagaramma. Í Svíþjóð gilda ein lög um alla háskóla, óháð rekstrarformi. Þar er inntakan sjálf líka miklu miðstýrðari en það er umræða sem við eigum eftir að taka hér á Íslandi,“ segir Katrín Jakobsdóttir, menntamálaráðherra í fæðingarorlofi, en á meðan gegnir Svandís Svavarsdóttir embættinu.

Í Svíþjóð er greitt fyrir ákveðinn fjölda nemenda í hverju fagi og getur þá sænska ríkið ákveðið að skattgreiðendur greiði einungis fyrir ákveðinn fjölda, t.d. viðskiptafræði- eða kynjafræðinema og þá er ekki borgað fyrir fleiri. „Þetta er eitthvað sem hefur verið tæpt á, t.d. í athugasemdum Ríkisendurskoðunar við fjármögnun háskóla.“

Ennfremur segir Katrín að hér á landi hafi verið byggt upp kerfi þar sem skólarnir keppa hver við annan um nemendur en nemendur þurfi ekki að keppa hver við annan í jafnmiklum mæli um að komast inn í skólana. „Það er auglýst mikið og skólarnir fá greitt eftir nemendaígildum. Stundum getur þetta því snúist um að sópa inn nemendum og fá þá sem mest fjármagn frá ríkinu þó að fjárveitingar hafi raunar ekki fylgt nemendafjölda undanfarin ár í kreppunni.“

Takmarkanir í námsgreinar og gæði náms

Takmarkanir á fjölda nemenda sem greitt er fyrir af skattgreiðendum er umræða sem eflaust mun verða tekin á hinum pólitíska vettvangi í vetur. Nálgast má umræðuna út frá ýmsum forsendum, hagræðingu, gæðum náms eða einfaldlega hvort stjórnvöld þurfi tæki til að tryggja fjölbreytni menntunar í samfélaginu. „Háskólafólk hefur sjálft bryddað uppá þessari umræðu og hana verðum við að taka. Á sama tíma viljum við líka efla akademískt frelsi. Í nýju frumvarpi sem finna má á netinu og fólk getur kynnt sér er bæði kveðið á um akademískt frelsi en líka að ráðherra fái ákveðna heimild til að skipta verkum milli skóla.“

Hver sem fjöldi nemenda er í hverju námi þá er víst að gæði námsins hljóta að standa okkur næst í allri umræðu um nám. Mikið var rætt um það þegar Háskóli Íslands setti sér það markmið að komast á lista yfir 100 bestu háskóla heims. „Við þurfum auðvitað að skoða mælikvarðana og hvað er fólgið í þeim. Ef Háskóli Íslands hefði úr meiri fjármunum að spila gæti hann í teoríunni keypt tvo nóbelsverðlaunahafa til skólans og þá myndi skólinn rjúka upp á alþjóðlegum listum. Það myndi ekki endilega bæta námið við skólann. Við þurfum að tryggja gott nám á breiðum grunni,“ segir Katrín og bætir því við að allar hugmyndir um verkaskiptingu milli skóla, t.d. að gera Háskólann í Reykjavík að tækniháskóla í ætt við skóla á borð við MIT, verði ekki gert nema að undangenginni umræðu milli háskóla og tryggt verði aðgengi allra að viðkomandi greinum.

Of mikil áhersla á bóklegar greinar

Íslenska hagkerfið hefur lengi vel verið keyrt áfram af sjávarútvegi og álframleiðslu og standa þessar mikilvægu atvinnugreinar öðrum framar í útflutningi. Nýlega reyndu Ís-lendingar svo fyrir sér í alþjóðlegri fjármálastarfsemi sem endaði þó með hvelli árið 2008. Hvort fjármálastarfsemin á afturkvæmt eða ekki verður tíminn einn að leiða í ljós.

Hitt er þó víst að margar skapandi greinar eru í sókn og eru gífurleg tækifæri á þeim vettvangi. Þrátt fyrir það er lögð ofuráhersla á bóklegar greinar í skólum landsins og fólk sækir frekar í bóklegt nám en verklegt.

„Ég hef mikið velt fyrir mér hvað stjórnvöld geti gert til að auka hlutfall list- og starfsnáms. Staðreyndin er sú að þau samfélagslegu viðhorf eru rík í okkur að „rétta“ leiðin sé bóklegt nám í framhaldsskólum og svo akademískt nám í háskólum.“ Mikið hefur verið lagt í að kynna verklegt nám og breyta viðhorfum í samfélaginu til námsins en árangurinn virðist enn standa á sér. „Þrátt fyrir öflugar kynningarherferðir sem m.a. atvinnulífið hefur tekið virkan þátt í til að kynna iðnnám og verklegar greinar gengur illa að breyta viðhorfi margra til námsins. Bóklegt nám virðist þannig oftast vera fyrsta val eða jafnvel sjálfkrafa val grunnskólanema því margir sem velja verklegt nám gera það seinna á lífsleiðinni, jafnvel eftir að hafa ekki fundið sig í bóklegu námi,“ segir Katrín og bætir við að hugsanlega sé vandinn í einhverjum uppeldisþáttum í grunnskólanum sem stýri fólki í þessa átt eða hugsanlega sé þetta dæmi um viðhorf okkar sjálfra.