Viðar Pétursson hefur starfað við málmsmíði í áratugi. Hann hefur sjaldan upplifað jafn erfiða tíð. mbl.is/hag

Baldur Arnarson baldura@mbl.is

Atvinnuleysi mælist hvergi jafn mikið og á Suðurnesjum. Þegar varnarliðið fór töpuðust mörg störf. Um hríð virtist þó sem góðærið myndi tryggja mjúka lendingu. Það reyndist svikalogn. Með efnahagshruninu varð landshlutinn aftur fyrir áfalli. Tómar íbúðir vitna um framkvæmdagleði sem hljómar eins og löngu liðin fortíð í miðri stöðnuninni. Heimamenn segja fjölda fólks hafa gefist upp á ástandinu og yfirgefið landið í leit að betri tíð á erlendri grund. Ef fram heldur sem horfir er allt útlit fyrir að fleiri neyðist til að flytjast frá Suðurnesjum.

Það er rólegt um að litast í vélsmiðjunni VP vélaverkstæði þennan miðvikudagsmorgun. Járniðnaðarmaður íklæddur bláum samfestingi vísar á eigandann, Viðar Pétursson, þegar spurt er um forstjórann.

Viðar tekur á móti blaðamanni og vísar upp þröngan stiga. Það er kaffikrókur á annarri hæðinni og þar er steikjandi hiti í haustsólinni.

Viðar hellir upp á kaffi og lýsir því svo hvernig hann hafi verið viðloðandi málmsmíðina í hálfa öld. Á því tímabili hafi skipst á skin og skúrir. Frostið á vinnumarkaði eftir efnahagshrunið fyrir þrem árum sé hins vegar með fádæmum og veki minningar frá kreppuárunum 1967 til 69.

„Þá var ástandið steindautt og allar málmsmiðjur á Suðurnesjum fóru á hausinn og raunar víðar. Það vantar verkefni. Starfsmaður hjá mér keypti vörubíl árið 2005. Bíllinn er nú búinn að standa óhreyfður í tvö ár. Það er ekkert að gera fyrir hann, engin verkefni. Það er dapurlegt að horfa upp á þetta. Menn eru að missa eigur sínar vegna þess að þeir fá ekki vinnu,“ segir Viðar og dregur upp dökka mynd af næstu mánuðum.

Lítið um verkefni framundan

„Við sinnum verkefnum fyrir Stofnfisk. Önnur vinna er nánast engin, ef frá er talið viðhald. Það eru fá verkefni framundan sýnist mér. Það er ekkert í hendi.

Við finnum fyrir þessu á verkstæðinu. Þetta er í fyrsta skipti í haust sem við erum komin niður í átta tíma vinnu á dag. Við vorum í 10 til 12 tíma vinnu á dag, fjórir til sex karlar, en nú erum við þrír. Ég sé ekki fram á neina breytingu á því. Ég gæti jafnvel þurft að fækka um einn mann. Ég neyddist til að segja upp manni um síðustu mánaðamót. Það er dapurlegt að þurfa að segja upp mönnum. Það er ekki hægt að lýsa því neitt öðruvísi,“ segir Viðar.

Svo kemur löng þögn. Viðar lítur út um gluggann og beinir talinu að fólksflóttanum síðustu misserin.

„Ég veit til þess að í járniðnaðargeiranum eru margir fluttir úr landi, farnir. Atvinnuleysistölur hér suður frá væru miklu hærri ef allir þeir væru taldir með sem flutt hafa til Noregs, Kanada og Grænlands.

Ég þekki til járnsmiðs sem flutti til Norður-Noregs. Hann hækkaði um helming í launum og fékk að auki ýmis fríðindi fyrir að starfa norðarlega í Noregi. Konan hans er sjúkraliði og af henni er sömu sögu að segja. Hún flaug inn á sjúkrahús með miklu betri laun en hérna suður frá. Svo gerist það að sonur þeirra fer á eftir þeim. Þetta er mikil blóðtaka fyrir lítið samfélag. Þarna eru tvær fjölskyldur farnar sem ég þekki persónulega. Um þetta eru mýmörg dæmi. Fólk þarf einhvern veginn að bjarga sér og það gerist ekki hérna á svæðinu. Það er ekki í boði.“

Hafa tapað aleigunni

Viðar segir fjölda fólks hafa tapað eignum sínum í efnahagshruninu.

„Það er fullt af fólki sem er hreinlega búið að missa allt sitt og er farið. Ef farið er um hverfið má sjá mikið af auðum íbúðum og húsum sem fólk var flutt í en eru nú mannlaus. Ég veit um málmsmiðju í Njarðvík sem var lokað nýlega. Á Keflavíkurflugvelli var málmsmiðja sem fór sömu leið. Það kemur ekkert í staðinn. Svo er það málmsmiðjan Normi hér í Vogum. Þar er ekkert að gera,“ segir Viðar og hugsar sig aftur um.

Gífurleg fækkun

„Þar eru nú einn til tveir menn en voru áður á milli tuttugu og þrjátíu. Svo er það byggingariðnaðurinn. Hann er liðinn undir lok hér eins og annars staðar. Ég sé engin merki þess að ástandið fari batnandi á næstu mánuðum. Því miður. Ætli róðurinn verði ekki líka þungur á næsta ári. Ef ekkert nýtt kemur til mun járniðnaðarmönnum halda áfram að fækka á Suðurnesjum.“