Ísland ekki of lítið fyrir bókastefnuna í Frankfurt
Jurgen Boos, framkvæmdastjóri Bókastefnunnar, í Frankfurt. mbl.is/Kristinn
Pétur Blöndal - pebl@mbl.is
Búist er við að 300 þúsund manns leggi leið sína á bókastefnuna í Frankfurt sem hefst á morgun, þar sem Ísland er heiðursgestur eins og alþjóð veit, og er búist við 10 þúsund blaðamönnum. Juergen Boos, framkvæmdastjóri bókastefnunnar, skoðaði íslenska skálann í dag, en þá var verið að leggja lokahönd á uppsetninguna, og sagðist búast við að um 150 til 200 þúsund manns skoðuðu hann meðan á bókastefnunni stæði.
„Tvö þúsund manns verða á opnuninni annað kvöld og þar munu allir leggja leið sína í skálann,” sagði hann og settist með blaðamanni í grænu sófasett í einu af mörgum notalegum hornum skálans. Þá er bókastefnan að hefjast?
„Nei, hún hófst fyrir sex mánuðum eða jafnvel þremur árum þegar ég fundaði með íslenskum stjórnvöldum. Nú er að hefjast næsti áfangi, sem stendur yfir í fimm daga. En ég vona að áhuginn verði áfram fyrir hendi, ég veit að það er áhugi á þýðingum og svo tekur Reykjavík við sem bókmenntaborg UNESCO. En það er mikilvægt að undirstrika að þetta eru ekki fimm dagar, heldur hófst þátttakan fyrir þremur árum.”
– Hvernig hefur tekist til fram að þessu?
„Undanfarna sex mánuði hefur maður ekki getað opnað þýsk dagblöð eða tímarit án þess að rekast á greinar um Ísland. Það er ótrúlegt. Ég hef aldrei i séð fjölmiðlana taka svona vel við sér. Ég held að það megi rekja til þess að teymið sem stendur að þátttöku Íslands er mjög fagmannlegt. Svo var mörgum blaðamönnum boðið til Íslands og lögð áhersla á að byggja upp persónuleg sambönd – þess vegna hefur verið straumur af fréttum um Ísland, höfund bókanna og menninguna sjálfa.”
– Reyndist lítil þjóð fær um að feta í fótspor stórþjóðanna?
„Það hafa margir spurt okkur, af hverju við völdum svona lítið land, hvort nóg væri um bókmenntir. Ég held að blaðmennirnir hafi svarað því – það er feikinóg! Og raunar mikið af bókmenntum, sem hafa haft áhrif á þýskar bókmenntir, allt frá 14. öld til dagsins í dag. En mér persónulega finnst mikilvægt að þó að Íslendingasögurnar séu kjarninn og margir samtímahöfundar sæki í þá arfleifð, þá hefur Ísland breyst mikið frá því það öðlaðist sjálfstæði árið 1944 og það hafði ég ekki lesið í bókum frá Íslandi fyrr en núna.”
– Af hverju er bókastefnan í Frankfurt sú stærsta sinnar tegundar í heiminum?
„Á því er engin einföld skýring, en ég held að það hafi með það að gera að útgáfuheimurinn er frekar lítill, en um leið mjög alþjóðlegur. Fólk er stöðugt að kaupa og selja rétti á bókum frá einu landi til annars. Og einhverra hluta vegna er aðeins einn fundarstaður. Í bílabransanum er hist um allan heim, en bókaútgefendur hittast bara í Frankfurt. Það hafa þó ekki allir sömu markmið með þátttöku sinni, bandarískir útgefendur eru til dæmis komnir hingað til að eiga viðskipti, selja rétti að bókum, á meðan aðrir koma kannski til að upplifa stóran menningarviðburð, komast í tæri við þúsundir höfunda og átta sig á straumum og stefnum.
Svo hangir margt á spýtunni, eins og sést á því að þar sem Ísland er heiðursgestur, þá eru sýndar íslenskar kvikmyndir í bíóhúsum, hér má skoða íslenskan arkitektúr, listsýningar, hönnunarsýningar og svo mætti lengi telja. En kjarninn verður alltaf höfundurinn sem persóna og byrjað var að senda höfunda til bókmenntahúsanna í Þýskalandi í apríl. Ég bý í Heidelberg og einhver hefur komið frá Íslandi í hverri viku síðustu mánuði, annaðhvort til að lesa eða flytja tónlist.”
– Að fimm dögum liðnum, hvernig er best fyrir Íslendinga að fylgja þessu eftir?
„Mikilvægast er að til sé öflugur þýðingasjóður og að vel verði haldið utan um þá vinnu, þannig að Íslendingar haldi þeim samböndum sem þeir hafa aflað í Þýskalandi. Margir þýskir lesendur munu finna sína íslensku höfunda, svo það verður markaður fyrir þá. Og þar sem þýskumælandi löndin eru stærsta tungumálasvæði í Evrópu, þá fylgir oft þýðingu á þýsku, að Frakkar og Spánverjar kaupa réttinn líka.
En það sem ég kann best að meta við bókastefnuna er að íslenskir rithöfundar hafa nú eignast vini í þýskum útgefendum, nú þekkist fólk og því verður samgangurinn meiri.”
– Kom þér eitthvað á óvart í þessu ferli?
„Mér fannst alveg furðulegt að eftir að tilkynnt var þátttaka Íslands var ég allt í einu umkringdur Íslendingum. Barnapían sem við fundum, fjölskyldan í Heidelberg, var íslensk og nágranninn sem við kynntumst var íslensk handboltahetja, Ólafur Stefánsson. Ég hef líka eignast marga íslenska vini á vegum sögueyjunnar Íslands. Og ég minni á, að Íslendingar eru bara 300 þúsund!
Hann leggur áherslu á orð sín.
„Það er eftir þeim tekið! Ég er að lesa ævisögu Halldórs Laxness og mér virðist hann vera holdgervingur íslensku þjóðarinnar, að vilja fara frá Íslandi og koma svo heim aftur. Íslendingar vilja sækja hugmyndir út fyrir landsteinana. Og allir Íslendingar sem ég hef hitt hafa unnið fyrir verkefnið, barnapían er núna bílstjóri fyrir sögueyjuna og Ólafur er hefur líka haft sína aðkomu.”
– Á næsta ári tekur svo Nýja-Sjáland við?
„Já, svo Brasilía og þá Finnland. Þetta er yndislegur viðburður, sem snýst fyrst og fremst um persónurnar, einstaklinginn og persónulega upplifun af bókmenntum.”
