Fréttaskýring: Orkurannsóknir að færast meira úr landi
Vegna óvissu um framhald uppbyggingar í raforkuframleiðslu hér á landi hefur verið dregið úr rannsóknum á jarðhitasvæðum. mbl.is/Helgi
Björn Jóhann Björnsson
bjb@mbl.is
Fyrirtæki og stofnanir á vegum ríkisins, sem tengjast orkugeiranum, þurfa að takast á við samdrátt á næsta ári líkt og flestar ríkisstofnanir, nái fjárlagafrumvarpið fram að ganga óbreytt. Þannig lækka framlög til Orkustofnunar að raungildi um 5%, eða um nærri 15 milljónir króna og nema tæpum 300 milljónum króna. Samkvæmt ríkisreikningi 2010 nam fjárveiting til stofnunarinnar þá um 470 milljónum króna, sem er 56% meira en fjárveiting næsta árs kveður á um. Stór hluti af fjárveitingu síðasta árs var hins vegar eyrnamerktur djúpborunarverkefninu og bíður ráðstöfunar þegar það fer af stað af krafti á ný.
Að sögn Kristins Einarssonar hjá Orkustofnun mátti búast við þessum niðurskurði en ekki hefur verið ákveðið hvernig hann verði útfærður. Stofnunin hafi þurft að hagræða í sínum rekstri og líklegast verði dregið úr einhverjum tilteknum verkefnum, sem reiða sig á aðkeypta þjónustu, frekar en að segja upp fólki. Starfsmenn Orkustofnunar eru nú 34, að meðtöldum Jarðhitaskóla Háskóla Sameinuðu þjóðanna.
Íslenskar orkurannsóknir, ÍSOR, er ríkisfyrirtæki í svonefndum b-hluta fjárlaga, sem fær engin framlög frá ríkinu heldur reiðir sig algjörlega á tekjur af seldri rannsóknar- og ráðgjafarþjónustu jafnt innanlands sem utan. Síðustu tvö ár hefur halli verið 72 milljóna kr. á starfseminni á ári, í stað hagnaðar í sex ár þar á undan. Halli þessa árs er áætlaður um 40 milljónir en um 20 milljónir á næsta ári. Eiginfjárstaða ÍSOR er enn traust.
Í greinargerð með fjárlagafrumvarpinu segir að vegna óvissu um framhald uppbyggingar í raforkuframleiðslu á Íslandi í náinni framtíð sé mjög erfitt að gera áætlanir um starfsemi ÍSOR. Það sé fátt sem bendi til þess að jarðhitaiðnaðurinn hér á landi rétti úr kútnum á næstunni, þó að yfirlýsing ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga vorið 2011 veki vonir um að úr fari að glæðast, eins og það er orðað. Einnig segir að til að minnka tap fyrirtækisins sé óhjákvæmilegt að halda áfram að draga saman, spara í starfseminni og fækka starfsmönnum til að hindra að ÍSOR fari með tímanum í þrot.
Ólafur G. Flóvenz, forstjóri ÍSOR, segir að eitt og annað hafi breyst frá því að greinargerðin í frumvarpinu var samin fyrr á árinu. Ákveðin teikn séu á lofti um að úr geti ræst hér á landi og árangur af markaðsöflun í útlöndum verið vonum framar. Núna hefur verið ráðist í stefnumótunarvinnu til að bregðast við breyttum aðstæðum og byggja ÍSOR upp til framtíðar.
Þriðjungur tekna erlendis
Aukin áhersla hefur verið lögð á rannsóknarverkefni erlendis, sem nú veitir um 30% af tekjum ÍSOR.
Helstu verkefni ÍSOR erlendis eru í Chile, í samstarfi við verkfræðistofuna Verkís. Einnig á eyjunni Dómíníku í Karíbahafi með Jarðborunum hf. og í Kenía með þremur íslenskum verkfræðistofum. Að sögn Ólafs drógust tekjur fyrirtækisins saman um 41% frá 2008-2010. Gripið var til varúðarráðstafana í rekstrinum þar sem m.a. hafi verið dregið úr launakostnaði. Engum hefur þó beinlínis verið sagt upp störfum en starfsmenn ÍSOR eru í dag um 80 talsins, voru yfir 90 þegar mest lét fyrir hrun.
Tekjur ÍSOR námu 866 milljónum kr. á síðasta ári, en voru 1.473 milljónir árið 2008. Ólafur segir að ÍSOR hafi reynt að búa svo um hnútana að fyrirtækið yrði tilbúið að taka þátt í uppbyggingu jarðhitavinnslu þegar hún hæfist að nýju og því reynt að halda starfseminni í biðstöðu án þess að fækka starfsmönnum verulega. Það sé hins vegar ekki endalaust hægt að leika einhverja biðleiki í von um að úr rætist.
Djúpborunin í biðstöðu
Eitt stærsta rannsóknaverkefnið í orkumálum hér á landi hefur verið djúpborunarverkefnið (IDDP), sem hófst fyrir 10 árum með þátttöku orkufyrirtækja og Orkustofnunar, í samstarfi við ÍSOR, Jarðboranir og fleiri aðila. Eftir boranir á Reykjanesi fluttist verkefnið norður á Kröflusvæðið. Þar var síðast boruð hola árið 2010 en erfiðlega hefur gengið vegna kviku sem borinn kom niður á á 2 km dýpi, sem telst grunnt þegar djúpborun er annars vegar. Var holan látin blása í sumar og unnið er úr rannsóknaniðurstöðum. Til stendur að bora aðra holu á Kröflusvæðinu en óvíst er hvenær af því verður og hvar.
